ଏକ ସମୟର କଥା, ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ମାଳା ଦାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ମାଳାକୁ ଅନ୍ୟ ସାଧୁ-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧମ ଭାବି ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଦୁର୍ବାସା ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଅଧମ ଭାବି ଅଭିମାନରେ ମୋତେ ଅସମ୍ମାନ କରିଛ। ମୁଁ ଯେ ମାଳା ଦେଇଥିଲି, ସେଠାରେ ତୁମେ ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲୁ, ଏହି କାରଣରୁ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ତୁମ ପାଖରୁ ଅପହୃତ ହେବ।" ଏହିପରି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି ମହେନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱରିତ ଏଇରାବତ ହାତୀରୁ ଅବତରି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ଏହି ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର୍ ଭକ୍ତି ସହ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ମୋ ମନରେ କ୍ଷମା କିମ୍ବା ଦୟା ନାହିଁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପରି ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା—କ୍ଷମାର ଅଭାବର ମୂର୍ତ୍ତି। ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟ ମୃଦୁ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଯେପରି ବଢ଼ାଇଲେ, ତାହାରେ ତୁମେ ଅଭିମାନୀ ହେଇଛ। ମୋ ମୁଣ୍ଡର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜଟା ଓ କ୍ରୋଧିତ ଭୃକୁଟି ଦେଖି ତିନି ଲୋକରେ କିଏ ଭୟଭୀତ ହୁଏନାହିଁ? ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବି ନାହିଁ, ଏହାର ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ଶାନ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି ଦୁର୍ବାସା ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଅମରାବତୀକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୈତ୍ରେୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ଅପହୃତ ହେଲା; ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଔଷଧିମାନେ ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେଲା, ତପସ୍ବୀମାନେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଲୋକମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗେଇଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ବିହୀନ ହେଲେ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଆବୃତ ହେଲେ; ଅତି ସାଧାରଣ ଜିନିଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଆସକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଶ୍ରୀ ଥାଏ; ଶ୍ରୀ ବିନା ଜୀବନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ବିନା ଧର୍ମ ଗୁଣ ଥାଏନି। ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ବିନା ମନୁଷ୍ୟ ଉପେକ୍ଷିତ, ଏହି ଗୁଣ ବିନା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଓ ଜୀବନ ନାହିଁ, ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଅପମାନିତ ଓ କୁଖ୍ୟାତ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଶ୍ରୀ ଓ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ବିହୀନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଓ ଶକ୍ତି ବିହୀନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ପରାଜିତ କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଶରଣ ଖୋଜିଲେ। ଏବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ସମସ୍ତର ନାଥ, ଅସୁର ନାଶକ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଲୋକର ଶରଣ—ସେ ଭଗବାନ୍କୁ ଯାଅ।" ଏହାପରେ ସେମାନେ ଅସୀମ, ଅଜୟ, ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆଧାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ ଦୁହିଁର କାରଣ, ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୁଗ୍ଧ ସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଯାଇ, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—"ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତିର ଆଧାର, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଭୂମିର ଆଧାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଓ ନାରାୟଣ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠାରୁ ମହାନ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଯାହାରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସମସ୍ତ ଯାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଦେବତା, ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚ, ସେ ତୁମେ। ସେ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଦାତା, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ତୁମେ ପରମାତ୍ମା। ତୁମେ ସର୍ବପରିଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଆମେ ତୁମର କୃପା ଅଭିଲାଷୀ। ହେ ହରି, କାଳ, କାଷ୍ଠା, ନିମେଷ ଆଦି ସମୟ ମାପରେ ଯାହାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିପାରି ନାହିଁ, ସେଇ ପରିଶୁଦ୍ଧ ତୁମେ ଆମପରେ କୃପା କର। ତୁମେ ପରମ ପ୍ରଭୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା। କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁହିଁର କାରଣ ତୁମେ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ କାରଣର କାରଣ, ତାହାର କାରଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ, ହେ ଦେବେଶ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଭୋଗ୍ତା, ଭୋଗ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା ଓ ଫଳର ସ୍ୱରୂପ ତୁମେ, ଏହି ପରମ ପଦକୁ ନମସ୍କାର। ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଅପରିଣାମୀ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଏହା ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ। ଯାହା ନ ମୁଳ ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗୁଣ ରହିତ, ସେଇ ସଦା ପବିତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ପଦକୁ ଆମେ ସଦା ନମସ୍କାର କରୁ। ଯାହାଙ୍କ ଅନେକ ଅଂଶର ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ବିଦ୍ୟମାନ, ସେ ଅବିନାଶୀ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପରମପଦକୁ ଦେବତା, ଋଷି, ମୁଁ ବା ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନାହିଁ। ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ନିୟମିତ, ତାହାଙ୍କର ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲାପରେ, ଓଁକାରରେ ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମପଦକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁ।