ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହି ଦୀପକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ହରିଙ୍କ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛି । ଜଗତ୍ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠାରେ ଲତାର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବୃକ୍ଷ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରିଚୟ ମିଳେ । ବିଭାବରୀ ମାନେ ଶ୍ରୀ, ଦିନକୁ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେବତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବଧୁ ହେଉଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ପଦ୍ମବନରେ ବସିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ । ଧନ୍ୟ ଭଗବାନ ନଦୀର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ନଦୀର ରୂପରେ ବିରାଜିତ; ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ପତାକା, ଓ କମଳାଳୟା ହେଉଛି ଓହ୍ଲା । ତୃଷ୍ଣା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜଗତ୍ ନାଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣ; ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କାମ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ରୂପରେ ବିବେଚିତ । ଅଧିକ କିଛି କୁହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ସାରାଂଶରେ ଏହି କଥା କୁହାଯାଉଛି—ଦେବତା, ପଶୁ ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ନାମ ହେଉଛି ଭଗବାନ୍ ହରି, ଷ୍ଟ୍ରୀ ନାମ ହେଉଛି ଶ୍ରୀ; ଏହି ଦୁଇଁଠାରୁ ଅପରି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ । ପରାଶର ମୁଣି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଇ ଶ୍ରୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେଇ କଥା ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି ।" ଦୁର୍ବାସା ମୁଣି, ଯିଏ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଜଣେ ବିଦ୍ୟାଧରୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଖିଲେ । ସେ ମାଳାର ସୁସ୍ବାଦ ଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର ଚନ୍ଦନବନକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସେ ମୁଣି, ମତ୍ତ ଭାବରେ ନିଜର ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଶୋଭାମୟ ମାଳାଟିକୁ ଦେଖି ବିଦ୍ୟାଧରୀକୁ ମାଗିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ଚାରୁଦେହୀ, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ମାଳାଟିକୁ ଦେଇ, ମୁଣିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ମୁଣି ମାଳାଟିକୁ ନେଇ, ନିଜ ମସ୍ତକରେ ପିନ୍ଧି, ମତ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ । ଏହିଭଳି ଏକ ଦିନ ସେ ଦେଖିଲେ—ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆସୁଥିବା ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ମତ୍ତ ଭାବରେ ଆସୁଛନ୍ତି । ଦୁର୍ବାସା ମୁଣି ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ମାଳାଟିକୁ ଖୋଲି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ସେ ମାଳାଟିକୁ ନେଇ, ଏଇରାବତର ମସ୍ତକରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ; ମାଳାଟି ସେଠି ମାନେ କୈଳାସ ଶିଖରରେ ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚମକୁଥିଲା । କିନ୍ତୁ ମତ୍ତ ଏଇରାବତ, ସେ ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ନିଜ ସୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମାଳାକୁ ଉଠାଇ ଘ୍ରାଣ କରି, ପୃଥିବୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁର୍ବାସା ମୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶକ୍ତିର ମଦରେ ମତ୍ତ, ମନରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ଅହଂକାର ଭରିଛ; ମୁଁ ଦେଇଥିବା ମାଳାଟି, ଯାହା ସୌଭାଗ୍ୟର ପ୍ରତୀକ, ସେଠି ତୁମେ ସମ୍ମାନ ଦେଲ ନାହିଁ । ତୁମେ ମୋତେ ଧନ୍ୟବାଦ କହିଲ ନାହିଁ, ପ୍ରଣାମ କଲ ନାହିଁ; ଖୁସିରେ ଗଲା ଫୁଲିଯାଇଥିଲ, ଏବଂ ତୁମେ ମାଳାଟିକୁ ନିଜ ମସ୍ତକରେ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧିଲ ନାହିଁ । ମୁଁ ଦେଇଥିବା ମାଳାକୁ ତୁମେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲ ନାହିଁ, ଏହି କାରଣରୁ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ତୁମଠାରୁ ଅପସାରିବ । ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରି କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧମ ବୋଲି ଭାବି, ଅହଂକାରରୁ ମୋତେ ଅପମାନ କଲ । ମୁଁ ଦେଇଥିବା ମାଳାକୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍କି ଦେଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ତୁମଠାରୁ ଚାଲିଯିବ । ମୋ କ୍ରୋଧ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଭୟ କରେ, ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରରୁ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ । ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବି ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ତୁମେ ମୋତେ ମନାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ।" ଏହିପରି କହି, ଦୁର୍ବାସା ମୁଣି ଚାଲିଗଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଆମରାବତୀକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେଇ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୈତ୍ରେୟ, ତିନି ଲୋକ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଔଷଧମାନେ ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲେ । ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେଲା, ତପସ୍ୱୀମାନେ ତପସ୍ୟା କଲେ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ହୀନ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ; ସେଠି ଛୋଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଲାଲସା କରୁଥିଲେ । ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ଶ୍ରୀ ଅଛି; ଶ୍ରୀ ବିନା ଜୀବନ ଶକ୍ତି କିପରି ରହିପାରିବ? ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଁଥିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଗୁଣ କିପରି ରହିପାରିବ? ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଭଳି ଗୁଣ ବିନା ମଣିଷ ଅପମାନିତ ହୁଏ; ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ମଣିଷର ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଯିଏ ଅପମାନିତ ଓ କୁଖ୍ୟାତ, ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ଓ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଶୂନ୍ୟ ହେଲେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚେ । ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଶ୍ରୀ ଓ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରୀ ଓ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ବିହୀନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ପରାଜିତ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶରଣ ନେଲେ । ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିଭାବେ କହିଲେ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।