ମନୁ, ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ରାଜାମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଭୁତ୍ବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମର ଅଧିକାରୀମାନେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଏହି ସମସ୍ତେ ହିଁ ବିଶ୍ୱର ନିୟମ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଅବିରତ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶ୍ରୀ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦିନ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ନିୟମ ଓ ସୃଷ୍ଟି କଥା କହିଲେ, ତାହାର ସତ୍ୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ, ମୋତେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—“ମଧୁସୂଦନ ଭଗବାନ୍ ଯାହାଙ୍କର ମହିମା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଅନେକ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ସେ କେବେ କୌଣସି ବାଧା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପ୍ରଳୟ ଅଛି—ଅବସ୍ଥାନ୍ତରିକ, ଭୂତିକ, ପରାମାର୍ଥିକ ଓ ନିତ୍ୟ। ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ଅବସ୍ଥାନ୍ତରିକ ପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ—ଏହିବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଣ୍ଡ ଆଦି ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ନିଦ୍ରା ନେଇଥାନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ତାହାକୁ ପରାମାର୍ଥିକ ପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବଂ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଳୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିଦିନ, ଦିନ ଓ ରାତି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅବିରତ ନାଶ। ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥାରୁ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେହିଁ ହେଉଛି ଭୂତିକ ସୃଷ୍ଟି, ଏହାକୁ ଦୈନିକ ସୃଷ୍ଟି ବି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଳୟ ପରେ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ପୁରାଣ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କୁହନ୍ତି। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୂଳ, ସେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି। ମୈତ୍ରେୟ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ଶକ୍ତି ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ଅବିରତ ଚଳିଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଶକ୍ତି—ତିନି ଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ନୁହଁ—ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଆଉ ଫେରି ଆସେନି। ପରାଶର ଏହିପରି କହିଲେ—“ହେ ମହାମୁନି, ତମସ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ ଆଗରୁ କହିଛି। ଏବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଶୁଣ। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ନିଜ ପରି ସନ୍ତାନ ତିଆରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଏକ ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣୀ ବାଳକ ଦେଖାଦେଲା। ସେ ବାଳକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା ଏବଂ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—‘ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?’ ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମର ନାମ ହେଉ ଦେହ। ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ଡାକିବେ; ଓ ନାଶକ, ଧୈର୍ୟ ଧାରଣ କର।’ ଏହିପରି କହିବା ପରେ ସେ ବାଳକ ସାତଥର ଆଉ କାନ୍ଦିଲା। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଠି ସାତଟି ଅନ୍ୟ ନାମ, ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ନିବାସ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର ଓ ମହାଦେବ ଏହି ସାତ ନାମ ରଖିଲେ। ଏହି ନାମ ଓ ତାଙ୍କ ନିବାସ ଅନୁସାରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିକ୍ଷିତ, ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଅଠଟି ତାଙ୍କ ରୂପ। ଏହି ଅଠ ରୂପର ପତ୍ନୀମାନେ ହେଲେ—ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା, ଉଷା, ବିକେଶୀ, ଶିବା, ସ୍ୱାହା, ଦିଗ୍ (ଦିଶା), ଦିକ୍ଷା ଓ ରୋହିଣୀ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀଗଣ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଗୌରବମୟ ସନ୍ତାନମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା। ସେମାନଙ୍କ ଯୁଗଳ ଏବଂ ତାହାର ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ—ଶନୈଶ୍ଚର, ଶୁକ୍ର, ଲୋହିତାଙ୍ଗ, ମନୋଜବ, ସ୍କନ୍ଦ, ସର୍ଗ, ସନ୍ତାନ ଓ ବୁଧ। ଏଭଳି, ରୁଦ୍ର ନିଜ ଦୋଷରହିତ ପତ୍ନୀ ଷତୀ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ରୋଷ ଦ୍ୱାରା ଷତୀ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ପରେ ସେ ହିମାବତ ଓ ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁଣି ଭଗ୍ୟବତୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ହର ନିଜ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଖ୍ୟାତି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃ ଦୁଇ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶ୍ରୀ ହେଲେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଶ୍ରୀ ମନ୍ଥନରେ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କଥା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ କହୁଛନ୍ତି ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ସମ୍ଭବ?” ପରାଶର କହିଲେ—“ଶ୍ରୀ ସଦା ବିଶ୍ୱର ଜନନୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଚ୍ୟୁତ ଶ୍ରୀ; ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେଶ ଓ କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଅର୍ଥ ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶ୍ରୀ; ନୀତି ଶ୍ରୀ, ନେତୃତ୍ୱ ହରି; ଜ୍ଞାନ ବିଷ୍ଣୁ, ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରୀ; ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି ସେ, ଶୁଭ କର୍ମ ଶ୍ରୀ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁ, ସୃଷ୍ଟି ଶ୍ରୀ; ପୃଥିବୀ ଶ୍ରୀ, ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେ ହରି; ତୃପ୍ତି ଭଗବାନ୍, ଶ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ସନ୍ତୋଷ ଶାଶ୍ୱତ। ଆକାଂକ୍ଷା ଶ୍ରୀ, ଅଭିଲାଷା ଭଗବାନ୍; ଯଜ୍ଞ ସେ, ହବି ଶ୍ରୀ; ଘୃତ ଆହୁତି ଦେବୀ, ପିଣ୍ଡ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ଗୃହ ଶ୍ରୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧୁସୂଦନ; ବେଦି ଶ୍ରୀ, ହରି ଯୂପ; ଇଂଧନ ଶ୍ରୀ, କୁଶ ଭଗବାନ୍। ସାମବେଦ ଭଗବାନ୍, ଗୀତି ଶ୍ରୀ; ସ୍ୱାହା ଶ୍ରୀ, ବିଶ୍ୱନାଥ ବାସୁଦେବ, ହବି ଉପହାର। ଶଙ୍କର ଭଗବାନ୍, ଶୌରୀ ଗୌରୀ-ଶ୍ରୀ; କେଶବ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଶ୍ରୀ। ବିଷ୍ଣୁ ପିତୃଗଣ, ପଦ୍ମା ସ୍ୱଧା; ସ୍ୱର୍ଗ ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା। ଚନ୍ଦ୍ର ଶୃଧର, ତେଜ ଶ୍ରୀ; ଧୃତି ଶ୍ରୀ, ବିଶ୍ୱ କ୍ରିୟା ବାୟୁ, ହରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱିଜ, ଗୋବିନ୍ଦ ସେହି କୂଳ, ଶ୍ରୀ ରୂପା, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଦେବୀ, ମଧୁସୂଦନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ। ଯମ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଧୂମୋର୍ଣ୍ଣା କମଳାଳୟା, ରିଦ୍ଧି ଶ୍ରୀ, ଶୃଧର ଦେବ, ଧନେଶ୍ୱର ସେ ନିଜେ। ଗୌରୀ ଶ୍ରୀ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ; କେଶବ ବରୁଣ, ଶ୍ରୀ ଦେବସେନା, ହରି ଦେବସେନାଧିପତି।