ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ—ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁଠୁ ଶତରୂପା ନାମକ ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏହି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅ—ପ୍ରସୂତି ଓ ଆକୂତି ଥିଲେ। ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଏବଂ ଆକୂତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ରୁଚିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲା। ଆକୂତି ଓ ରୁଚିଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ—ସଦକ୍ଷିଣା, ଯିଏ ବହୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏହି ସଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ବିଦିହିତ ବିଧିରେ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁର ଯୁଗରେ ଦେବତା ଥିଲେ। ଏହିପରି ଦକ୍ଷ ପ୍ରସୂତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚବିଶଟି ଝିଅ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, ପୁଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଵପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଟି ଝିଅଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦେବତା ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁଠୁ ଏକାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଝିଅମାନେ ଥିଲେ—ଖ୍ୟାତି, ସତୀ, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ତତି, ଅନସୂୟା, ଉର୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା। ଏହି ଝିଅମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମହାଋଷିଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ—ଭୃଗୁ, ଭବ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ବହ୍ନି ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ବରିଷାରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମଙ୍କୁ, ଚଳା ଦର୍ପଙ୍କୁ, ଧୃତିଙ୍କ ପୁଅ ନିୟମଙ୍କୁ, ତୁଷ୍ଟି ସନ୍ତୋଷଙ୍କୁ, ପୁଷ୍ଟି ଲୋଭଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମେଧାଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତ, କ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ନୟ, ବିନୟ ଓ ବୋଧ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଲଜ୍ଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ଵପୁଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟବସାୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଶାନ୍ତି ମାନେ କ୍ଷେମଙ୍କୁ, ଏବଂ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଏହିପରି ସୁଖ, ସିଦ୍ଧି, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପୁଅ ଭାବେ ମିଳିଲେ। କାମଙ୍କୁ ରତି ଝିଅ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହର୍ଷ, ଧର୍ମଙ୍କର ନାତି ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ, ଅଧର୍ମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହିଂସା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୃତ ନାମକ ପୁଅ ଓ ନିକୃତି ଝିଅ ହେଲେ। ଏହି ନିକୃତି ଓ ଅନୃତଙ୍କୁ ମାୟା ଓ ବେଦନା ଜନ୍ମିଲେ। ମାୟା ଓ ବେଦନା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ବେଦନା ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦୁଃଖଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ରୌରବ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ। ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଭିତରୁ ବ୍ୟାଧି, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା, କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ, ଏମାନେ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ଏମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ସେମାନେ ସଦା ସଂସାରର ପ୍ରଳୟ ଘଟାନ୍ତି। ଦକ୍ଷ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏହି ସଂସାରର ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ମନୁମାନେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ଶୂରବୀରମାନେ—ଏମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପରାକ୍ରମ ଧାରଣ କରି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅନୁଶାସନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି ପଚାରିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ନିତ୍ୟ ଅନୁଶାସନ ଓ ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ଏହାର ନିଜ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱରୂପ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।' ତେବେ ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—'ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଅବିଗ୍ନ ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘଟେ।' 'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରଳୟ ଅଛି—ଆବୃତ୍ତିକ, ଭୂତିକ, ପାରମାର୍ଥିକ ଓ ନିତ୍ୟ। ଏଥିରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଳୟକୁ ଆବୃତ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱ ପତି ଶୟନ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ। ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିବା ପ୍ରଳୟକୁ ପାରମାର୍ଥିକ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁ ଭାବେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି, ତାକୁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ଯେଉଁଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେହିଠାକୁ ଭୂତିକ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଦୈନିକ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି, ଯାହା ମଧ୍ୟପ୍ରଳୟ ପରେ ହୁଏ। ପ୍ରତିଦିନ ବିଭିନ୍ନ ଶରୀରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ପୁରାଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ।' 'ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ବସି, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି। ମୈତ୍ରେୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଘୁରୁଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ତ୍ରିଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ନୁହେଁ, ସେଉଁଠି ପରମ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ ଓ ଆଉ ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ।' ଏଉଁପରି, ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—'ତମସ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ସୃଷ୍ଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଏବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ନିଜ ପରି ଏକ ପୁଅ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଅଂକରେ ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖାଦେଲା। ସେ ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।' ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ତୁମ ନାମ ହେଉ ଦେହ, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବେ। ହେ ନଶ୍ଚୟକାରୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କର।' ଏହିପରି କୁହିବା ପରେ ସେ ଆଉ ସାତି ଥର କାନ୍ଦିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସାତି ଅନ୍ୟ ନାମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଆସନ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର ଓ ମହାଦେବ ନାମ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଆସନ ହେଉଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା। ଏହି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି—ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା, ଉଷା, ବିକେଶୀ, ଶିବା, ସ୍ୱାହା, ଦିଗ୍ଦେବୀମାନେ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ରୋହିଣୀ।