ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ତଳସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରସୂତିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସୃଜିତ ହେଇଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କୁ ଜନାନୀ ଦେଇ ନିମ୍ନଦେଶ କଲେ, “ତମେ ଜନାନୀ ହେଉ।” ଏହିପରି ନିମ୍ନଦେଶ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ। Sanandana ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱରେ ଲଗା ନ ହୋଇ, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରତି ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ଏହି ଉପେକ୍ଷାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିରେ ଅଂଶ ନ ନେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଦହି ପାରିବା ସମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ତୁଳ୍ୟ ଜ୍ୱାଳା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଲୋକରେ ତିନି ଲୋକ ଚମକିଉଠିଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୃକୁଟିରେ ତିବ୍ର କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଏହି ଭୃକୁଟିରୁ ରୁଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହ ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଉଠିଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ର ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଅର୍ଦ୍ଧ-ପୁରୁଷ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ-ନାରୀ ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର,” ଏବଂ ଏହି କଥା କହି ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀରେ ବିଭାଜିତ କରିଲେ, ପୁନଃ ଦଶ ଭିନ୍ନ ପୁରୁଷ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପରେ ପୁନଃ ଏକ ଆକୃତିରେ ଏକତ୍ୱ ହେଲେ। ଏହିପରି, ମୃଦୁ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିରେ ଏହି ଭଗବାନ ନିଜ ନାରୀ ଅଂଶକୁ ବହୁ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କରିଲେ, କେଉଁ ଆକୃତି କଳା, କେଉଁ ଆକୃତି ଧଳା। ଏହା ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ମହାନ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜକୁ ମନୁ ଭାବେ ନିମ୍ନଦେଶ କଲେ। ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ ଅପରାଧରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଶତରୂପାଙ୍କୁ ନିଜ ଜନାନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ମନୁ ଓ ଶତରୂପାଠାରୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଓ ଅକୂତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ—ପ୍ରସୂତି ଓ ଅକୂତି—ସୂନ୍ଦର ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା, ଅକୂତିକୁ ପୂର୍ବେ ରୁଚିଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା। ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣ ଦମ୍ପତିରୁ ସଦକ୍ଷିଣ ନାମକ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସଦକ୍ଷିଣ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ବାରଟି ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନୁ ଦିନରେ ଦେବତା ଯମା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି, ଦକ୍ଷ ପ୍ରସୂତି ମାଧ୍ୟମରେ ଚବିଶଟି ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏଉଁଠି ତାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, ପୁଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତି—ଏହି ତେରଟି ଝିଅ। ବିବାହ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଏହି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେମାନଠାରୁ ଏଗାରଟି ଦ୍ରଷ୍ଟିଶାଳୀ ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଖ୍ୟାତି, ସତୀ, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରିତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ତତି, ଅନାସୂୟା, ଉର୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ। ଏହି ଝିଅମାନେ—ଖ୍ୟାତି ଆଦି—ଭୃଗୁ, ଭବ, ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗୀରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ଵଶିଷ୍ଠ, ବହ୍ନି ଓ ପିତୃମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥାନୁସାରେ ବିବାହ କଲେ। ଏହିପରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଚଳା ଦର୍ପକୁ, ନିୟମା ଧୃତିଙ୍କ ପୁଅକୁ, ତୁଷ୍ଟି ସନ୍ତୋଷକୁ, ପୁଷ୍ଟି ଲୋଭକୁ। ମେଧା ଶ୍ରୁତକୁ, କ୍ରିୟା ଦଣ୍ଡକୁ, ନୟା ଓ ବିନୟ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବୋଧ, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ବିନୟ, ଭପୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୟବସାୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଶାନ୍ତି କ୍ଷେମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁଖ, ସିଦ୍ଧି, ଯଶ, କୀର୍ତି ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ; କାମରୁ ରତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ଷ ଧର୍ମଙ୍କ ନାତି ହେଲେ। ହିଂସା ଅଧର୍ମଙ୍କୁ ଜନାନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୃତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଝିଅ ନିକୃତି, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମାନେ ମାୟା ଓ ବେଦନାକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ। ମାୟା ଓ ବେଦନା ଦୁଇଁଜଣ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ମିଶିଲେ, ମାୟା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ବେଦନା ନିଜ ପୁଅ ଦୁଃଖକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ, ରୌରବ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ଭିନ୍ନ ପୁଅ—ବ୍ୟାଧି, ଜରା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା, କ୍ରୋଧ—ଉପସ୍ଥିତ କଲେ। ଏହିପରି, ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ନେଇ, ସେମାନେ ବିବାହ କରିନାହାନ୍ତି, ପୁଅ ନେଇନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ନିୟମିତ ଶୀଳ ରଖିଥିବା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ-ସୃଜିତ ପୁଅମାନେ; ସେମାନେ ସଦା ଏହି ବିଶ୍ୱର ବିନାଶ ଆଣନ୍ତି। ଦକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ମନୁମାନେ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜା ଓ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ସାହସୀ—ସମ୍ପୃକ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ନିରନ୍ତର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି; ଏହାର ଏତିହାସିକ ଓ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତୁ।” ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: “ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ, ଯାହାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗୋଚର, ନିଜ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ବିନାଶ କରନ୍ତି; କୌଣସି ଅବରୋଧ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ବିନାଶ ଅଛି: ବ୍ୟବଧାନ, ଭୂତତ୍ତ୍ୱ, ଅବସ୍ଥାନ୍ତର ଓ ନିତ୍ୟ। ଏଥିରେ ବ୍ୟବଧାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିନାଶ; ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱ ନାୟକ ଶୟନ କରନ୍ତି, କୋସ ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ବିନାଶ ଅବସ୍ଥାନ୍ତର, ଯୋଗୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବିନାଶ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଚାଲିଥିବା ନିରନ୍ତର ନାଶ।