ଏକ ସମୟରେ କିଛି ଜୀବ ଏମିତି ହେଲେ, ସେମାନେ ବେଦ ଶିକ୍ଷା, ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ்ୟାଜ୍ଞ୍ୟ କର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ନାଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଧର୍ମର ପଥକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମନ ଓ ଆଚରଣ ଦୁହେଁ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ବେଦ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା, ଧର୍ମ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଏବଂ ତେଢ଼ା ମନୋଭାବ ଧାରଣ କଲେ। ଏହିପରେ, ଯେତେବେଳେ ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଗଲା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ସେମାନେ ଜୀବମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ହେ ଧର୍ମଧର୍ମାଣ୍ୟ, ସେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଉଚିତ ଲୋକ ଓ ଲୋକଗତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଓ କର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହୁଏନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବାୟୁ ଦେବଙ୍କ ଲୋକ ଦିଆଯାଇଛି। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହିପରି, ଅଷ୍ଟଅଠି ହଜାର ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଷି, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବା ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଏକାଟି ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଯେଉଁଠାରେ ରହନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଲୋକ ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ନିଜରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଅମୃତ ଲୋକ। ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ଆସିଯାଆନ୍ତି, ଯାଁନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଫେରି ଆସନ୍ତିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ୍ୟ ନାଶ କରନ୍ତି ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ, ରୌରବ, ତୀକ୍ଷ୍ଣପତ୍ର ଅଟବି, କାଳସୂତ୍ର ଓ ଅବୀଚି ଏହି ଭୟାନକ ନରକ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମନସ୍ପୁତ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରିୟା ସହିତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ଦେବତାଠାରୁ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଯାଏଁ ତିନି ଗୁଣରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲି, ସେମାନେ ପୁଣିଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା। ତଥାପି, ସେମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ମନସ୍ପୁତ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ବୃଗୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମାରୀଚି, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ। ପୁରାଣରେ ଏହି ନଅଜଣ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପରେ ସେ ଖ୍ୟାତି, ଭୂତି, ସମ୍ଭୂତି, କ୍ଷମା, ପ୍ରୀତି, ସନ୍ନତି, ଊର୍ଜା ଓ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରସୂତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ ସେ ବର୍ଣ୍ଣାନ୍ତର ନାରୀମାନେ ଦେଲେ ଏବଂ ‘ତୁମେ ଘରବଧୂ ହୁଅ’ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ଯେଉଁ ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସଂସାର ଉପରେ ଆସକ୍ତି ନ ରଖି, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ ଅଂଶ ନେଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହିଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ। ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ ଦେହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଏହି କ୍ରୋଧରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ପ୍ରଭାମୟ ହେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ଭୃକୁଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ରୁଦ୍ର, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅର୍ଧ ପୁରୁଷ ଅର୍ଧ ନାରୀ ରୂପରେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର’, ଏବଂ ଏହା କହି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ରୂପରେ ବିଭାଜନ କଲେ, ପୁଣି ଦଶ ରୂପରେ ପୁରୁଷ ଭାଗକୁ ବିଭାଜିତ କଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଏକ ରୂପରେ ଏକତ୍ର କଲେ। ସେ ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ଓ ତୀବ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ରୂପରେ ନିଜ ନାରୀ ଭାଗକୁ ଅନେକ ରୂପରେ, କଳା ଓ ଧଳା ରୂପରେ ବିଭାଜନ କଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହିପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମନୁ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କଲେ। ଏହି ମହିଳା, ଶତରୂପା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ ବିବାହ କଲେ। ସେଇ ପୁରୁଷରୁ ଦେବୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଓ ଆକୂତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦୁଇ ଝିଅ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରସୂତି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏବଂ ଆକୂତି ପୂର୍ବେ ରୁଚିଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସଦକ୍ଷିଣା ନାମକ ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସଦକ୍ଷିଣାରୁ ବିଦ୍ୟାମାନ ଯଜ୍ଞ୍ୟରୁ ବାରଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ଦେବତା ଯମ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି, ଦକ୍ଷ ପ୍ରସୂତି ଦ୍ୱାରା ଚବିଶଟି କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, ପୁଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଵପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଟି। ବିବାହ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଦେବତା ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏଗାରଟି ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।