ଏହିପରି ଉପାୟ ଉଦ୍ଭାବନ କରି, ଯାହା ଠଣ୍ଡା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାପରେ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଓ ଶ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କୌଶଳ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚାଉଳ, ଜଉ, ଗହୁଁ, ଚଣା, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଉଦାର, କୋରଡୂଷ, ଓ ସତୀନକା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପୁଣି, ବିରି, ମୁଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ, ଆଢ଼କ୍ୟ, ଚଣା ଓ ଭଙ୍ଗ—ଏହି ସତରଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ମୁନିବର, ଏହି ହେଉଛି ଚାଷ ହେଉଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରକାର; ଏବଂ ଏଠାରେ ଚୌଦ ଧରଣର ଚାଷ ଓ ବନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଛି, ଯାହା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଚାଉଳ, ଜଉ, ବିରି, ଗହୁଁ, ଚଣା, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଏହି ସପ୍ତମ; ଏଠାରେ କୁଳଥ ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି। ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର, ଜରତିଳ, ଗବେଧୁକା, ବେଣୁୟବ, ଓ ମର୍କଟକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଉଛି, ମୁନିବର। ଏହି ଚୌଦ ଧରଣର ଉଷଧି, ଘରେ ଓ ବନରେ ଉପଲବ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଛି; ଯଜ୍ଞ ଏମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଯଜ୍ଞ ସହିତ, ଏମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ; ଏହିଠାରୁ ଯେଉଁମାନେ ପରାପର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ମହାମୁନି, ଏହିପରି ଦୈନିକ ଯଜ୍ଞ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଭ ମିଳେ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ, କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିଥିଲା, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ମନ ଲଗେଇଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ହେଲେ, ବେଦ ନିନ୍ଦକ ଓ ଧର୍ମ ପଥକୁ ବିଘ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ, ତେଁ ତେଁ ମନେ ଅସତ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଧାରଣ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଜୀବିକା ନିର୍ମିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ସ୍ଥାନ ଓ ପଦବୀ ଦେଲେ। ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଳକ, ସେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ନହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ମିଳେ। ବୈଶ୍ୟମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବାୟୁ ଲୋକ ଦିଆଯାଏ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଷିମାନେ ଓ ଗୁରୁସଙ୍ଗେ ରହୁଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏକେ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି। ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହେବାର ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି; ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକରେ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅମୃତ ଲୋକ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମର ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର, ଯୋଗୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଗ୍ରହମାନେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ, ରୌରବ, ଭୟଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣପତ୍ର ଅରଣ୍ୟ, କାଳସୂତ୍ର, ଅବୀଚି—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧମ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି। ବେଦ ନିନ୍ଦକ, ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବାମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ, ସେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ମନସା ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରିୟା ସହିତ, ସେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅଂଗରୁ ଦେହୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମୁଁ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ଦେବତା ଠାରୁ ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ତିନି ଗୁଣ ଅଧୀନ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆଉଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତିଆରି ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ନିଜ ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ମନସା ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ଭୃଗୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ଓ ବଶିଷ୍ଠ। ପୁରାଣରେ ଏମାନେ ନବ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏପରେ ସେ ଖ୍ୟାତି, ଭୂତି, ସମ୍ଭୂତି, କ୍ଷମା, ପ୍ରୀତି, ସନ୍ନତି, ଊର୍ଜା ଓ ଅନସୂୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରସୂତିକୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରି, ସେ ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ଦେଲେ ଓ କହିଲେ—"ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ।" ଯେଉଁମାନେ, ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଗତ ସହିତ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନରେ ଅନାସକ୍ତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିପୁଳ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିପାରିଥାଏ; ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଦେହର ଭୂକୁଣ୍ଡରୁ ଦାହଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଭୂକୁଣ୍ଡରୁ, କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଦିନମଧ୍ୟାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅର୍ଧନାରୀ ରୂପରେ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର," ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ, ପୁଣି ଦଶ ଭିନ୍ନ ପୁରୁଷ ରୂପ ଏବଂ ପୁଣି ଏକରେ ଏକତ୍ୱ କଲେ। ସେହିପରି, ନିଜର ସାନ୍ତ ଓ ରୌଦ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ରୂପରେ, ନିଜର ସ୍ତ୍ରୀ ଭାଗକୁ ଅନେକ ରୂପରେ, କୁଅଳା ଓ ଧଳା ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ନିଜକୁ ମନୁ ଭାବେ ପ୍ରକଟ କଲେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଏବଂ ସେଇ ନାରୀ, ଶତରୂପା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ।