ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ହୋକ୍। ହେ ପାପରହିତ, ଯଜ୍ଞର ନାଥ! ଆପଣେ ଯଜ୍ଞ, ଆପଣେ 'ଵଷଟ୍' ମନ୍ତ୍ର, ଆପଣେ 'ଓଁ' ଧ୍ୱନି, ଆପଣେ ଅଗ୍ନି ଅଟୁଟ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଆପଣେ ବେଦ, ବେଦର ଅଙ୍ଗ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ହରି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ, ତାରା, ନକ୍ଷତ୍ର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ହିଁ ରୂପ। ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଆପଣ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ଓ ଯାହା କହିନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେବା ପରେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନ୍ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପେ ସାମବେଦ ଗୀତିର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ପରି ଗଜ୍ଜନ କଲେ। ସେ ବଡ଼ ବରାହ, ଫୁଲି ଉଠିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ତାଙ୍କ ନୟନ, ନିଜ ଦାଢ଼ିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ପାତାଳ ରୁ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଛାଡ଼ ଲାଗିଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ସେ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଚାରିପଟି ଖଣ୍ଡିଦେଲା, ଏବଂ ଜନଲୋକ ରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ସନନ୍ଦନ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଖୁରର ଛୁଆଁରେ ପାତାଳ ଜଳ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଇ ଗଜ୍ଜନ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ଏହି ଜଳକୁ ଚାରିଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରସାରିତ କରିଦେଲା, ଏଠାରେ ବସିଥିବା ସିଦ୍ଧ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲେ। ସେ ବଡ଼ ବରାହ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଜଳରେ ଭିଜା, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରି, ବେଦମୟ ଦେହକୁ ନିଦ୍ଧୋଳାଇବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଲୋମରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଏହି ଯୋଗୀ ଓ ଋଷିମାନେ, ସନନ୍ଦନ ଆଦିଙ୍କ ସହିତ, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭୂଧର ଧାରକ, ନିଶ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ—"ହେ କେଶବ, ବିଜୟର ନାଥ, ଗଦା, ଶଂଖ, ଖଡ଼୍ଗ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ, ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର, ଓ ପାଳନର କାରଣ ଆପଣେ ହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।" "ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ବେଦ, ଦାଢ଼ି ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ, ଦାନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ମୁଁହ ବେଦୀ, ଆପଣେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ୱା, ଲୋମ କୁଶ—ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଆପଣଙ୍କ ଦେହରେ। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦିନ ଓ ରାତି, ମୁଣ୍ଡ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଛାଡ଼ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ସ୍ତୋତ୍ର, ନାକ ସମସ୍ତ ହବି। ଆପଣଙ୍କ ନାସିକା ହୋମଚମଚ, ଧ୍ୱନି ସାମଗାନ, ଦେହ ପୂର୍ବବେଦୀ, ଶ୍ରବଣ ଧର୍ମ ଓ ଦାନର ଦ୍ୱାର। ଆପଣ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ମଙ୍ଗଳମୟ, କୃପାକର।" "ଆପଣ ଜଗତ୍କୁ ମାପି ଚାଲିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଅବିନାଶୀ ରୂପ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆପଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସର୍ବନୀୟନ୍ତ୍ରଣକାରୀ। ପୃଥିବୀ ଯେପରି ତୁମ ଦାଢ଼ି ଉପରେ ରହିଛି, ଏହା ମଣ୍ଡର ଝିଲି ତଳରୁ ଉଠାଯାଇଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।" "ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ଅପାର ଅନ୍ତରାଳ ତୁମ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ତୁମ ଅଲୌକିକ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତୁମ ଅବସ୍ଥିତି ଅବିଚଳ ରହୁ।" "ତୁମେ ହିଁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଭରିଯାଇଛି। ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେସବୁ ତୁମ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ଲୋକେ ସେକୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ପଦାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ମୂଢ଼ତାର ଧାରାରେ ଭୂଲିଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଜ୍ଞାନମୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ତୁମ ରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।" "ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କୃପା କର, ହେ କମଳନୟନ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା ଆପଣ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ହେ ଶୁଭ ଗୋବିନ୍ଦ, ସତ୍ତ୍ୱମୟ, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆମ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ହେ କମଳନୟନ, ଆମେ ତୁମ କୃପା ଅଭିଲାଷୀ।" "ଜଗତ୍ର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ହେ କମଳନୟନ, ଆମେ ତୁମ କୃପା ଚାହୁଁ।" ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ପରମ ଆତ୍ମା, ପୃଥିବୀଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ମହାଜଳ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ, ମହାଜଳ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀ ଏକ ବଡ଼ ନୌକା ପରି ଅଢ଼ିକି ରହିଲା। ତାଙ୍କ ଦେହର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଡୁବିଲା ନାହିଁ। ଏପରେ, ଆଦିପୁରୁଷ, ଅନାଦି ପରମେଶ୍ୱର, ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ପାହାଡ଼ମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସେମାନେକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ। ପୂର୍ବସୃଷ୍ଟିରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ସେ ନବୀନ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତିଆରି କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ବିଭାଜନ କରି, ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ଭୂଲୋକ ଆଦି ଚାରି ଲୋକର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ୍ ରଜୋଗୁଣମୟ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କେବଳ ଉପାଦାନ କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନେ। ଉପାଦାନ ଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରନ୍ତି। ଏଠି ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଆପଣ ମାନବ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ ଯେ, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଏହାକୁ ତିଆରି କଲେ? ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ କିପରି ହେଲା? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ?" ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରୁ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣପ୍ରଧାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଛାତିରୁ ରଜୋଗୁଣପ୍ରଧାନ, ଉରୁଠାରୁ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ମିଶ୍ରିତ, ପାଦରୁ ତମସ୍ପ୍ରଧାନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା—ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଛାତିରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର।