କୌରବମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟଶାସନ କେବଳ ସମୟ ମାତ୍ରର ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମର ଶାସନ ଚିରସ୍ଥାୟୀ — ଏହିପରି ମନେ କରି, ଅନେକେ ଏପରି ଅଭିମାନ କରିଥିଲେ ଯେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅବହେଳା କରି ପାରିବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମର ଆଦେଶକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ଉଗ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାଶକ୍ତିର ଧାରକ। ଯେଉଁମାନେ ଶତଶଃ ଲୋକଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିବା ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଉ; ଏଠାର ନାରୀମାନେ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ଏମିତି ସେବକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରହନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ଲୋକ ରାଜା ନୁହଁନ୍ତି; ଉଗ୍ରସେନ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ମାଲିକ ହେଉନ୍ତୁ। ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସେଇ ନଗରକୁ ଯିବି; କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଅଶ୍ୱଥାମାନ, ଦୁଷ୍ୟାସନ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ଶଲ୍ୟ, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର — ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ, ଶୂରବୀର ସାମ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ନେଇ, ମୁଁ ସେଇ ନଗରକୁ ଯିବି। କିମ୍ବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ମୋ ଅଧୀନରେ ଆସିଲେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିଦେବି। ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ହଳକୁ ଦୁର୍ଗ ଓ ଖାଳ ଦିଗରେ ନମାଇଲେ, ଗଦାଧାରୀ ବଳରାମ ଏହାକୁ ଟାଣିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଅଚାନକ ଘଟଣାରେ ହସ୍ତିନାପୁର ନଗର ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହାକୁ ଉପଦ୍ରବ ଓ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କୌରବ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ — “ରାମ! ରାମ! ବଳଶାଳୀ! କ୍ଷମା କର, କ୍ଷମା କର! ତୁମ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଦୟା କର, ଗଦାଧାରୀ!” “ଏଠାରେ ସାମ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ତୁମ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ବଳରାମ! ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କର।” ତେବେ, କୌରବମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସାମ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ନେଇ ନଗରରୁ ବାହାରକୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ବଳରାମ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମନୋରଞ୍ଜନ ପୂର୍ବକ କହିଲେ — “ମୁଁ ଏହାକୁ କ୍ଷମା କଲି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଯାଁ ଯେଉଁ ନଗର ଏଉଁ ଭାବରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଉଛି; ଏହି ହେଉଛି ବଳରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା। ତା’ପରେ କୌରବମାନେ ବଳରାମ ଓ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ସହିତ ବିଦାୟ କରିଲେ। “ମୈତ୍ରେୟ, ବଳରାମଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅନେକ କୌତୁକ ଦେଖ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଶୁଣ,” ବିଦୁରଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନରକ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଥିଲେ ଡ୍ରାବିଡ଼ ନାମକ ବଳବାନ ବାନର। ଏ ଡ୍ରାବିଡ଼ ଦେବମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁତାରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଅଭିମାନୀ ନରକଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ, ଡ୍ରାବିଡ଼ ମନେ କଲେ — “ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବି, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିବି, ଏବଂ ମାନବ ଲୋକରେ ଅନର୍ଥ ଆଣିବି।” ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଧର୍ମର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କଲେ, ଜୀବମାନେ ଉପରେ ଅନର୍ଥ ଆଣିଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳ, ଅରଣ୍ୟ, ଗାଁ, ନଗର ଜଳାଇଦେଲେ; କେଉଁଠି ମାଟି ଉଠାଇ ଗାଁ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗି ଚକ୍ନାଚୁର କରିଦେଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ଉପାଡ଼ି ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ତାର ତରଙ୍ଗକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କଲେ। ତାଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ ସମୁଦ୍ର ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଆସି, ତଟରେ ଥିବା ଗାଁ ଓ ନଗର ଉଠାଇ ନେଇଗଲା। ଏହି ବାନର ଇଚ୍ଛାମୟ ଅତିବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚୋରାମାରି, ଉପଦ୍ରବ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଚଳାଚଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦେଖି, ବେଦପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚାରଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ଦୁଃଖ ଭରି ଗଲା ସମସ୍ତ ଲୋକ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ରୈବତ ଉଦ୍ୟାନରେ ହଳାୟୁଧ ବଳରାମ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ରେବତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ରୂପସୀ ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ, ବଳରାମ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ କୁବେର ପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଡ୍ରାବିଡ଼ ବାନର ଆସି, ସିରିଣଙ୍କ ହଳକୁ ଚୁଇଁ ସେ ଏବଂ ଗଦାକୁ ଉଠାଇ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ହସି, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଥିବା ମଦ୍ୟର ପାତ୍ର ଛିନି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବାନର ସେଥିରେ ଅବହେଳା କରି, ଚିତ୍କାର କଲେ। ତେବେ, ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ଗଦା ଧରି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ବାନର ଏକ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ। ବାନର ପାହାଡ଼ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ବଳରାମ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହଜାର ଖଣ୍ଡ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଗଦା ତଳେ ଆସିବା ସମୟରେ, ବାନର ଦୃତ ଗତିରେ ଲାଫ୍ ମାରି, କ୍ରୋଧରେ ବଳରାମଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ବଳରାମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ କଲେ। ଡ୍ରାବିଡ଼ ବାନର ରକ୍ତ ଝରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଯେଉଁଠାରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠାରେ ପର୍ବତର ଶିଖର ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୈତ୍ରେୟ, ଯେପରି ବଜ୍ରପାତରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ତା’ପରେ ଦେବମାନେ ବଳରାମ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି, “ଶାବାଶ! ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାନର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ସହଯୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉପଦ୍ରବିତ ହୋଇଥିଲା; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେ ନାଶ ପାଇଛି। ଏପରି କହି, ଦେବମାନେ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବଳରାମଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ କୌତୁକ କଥା ଅପାର ଭାବରେ କହାଯାଉଛି।