ଏହି ଉତ୍କଳନାଦ ଗଥାରେ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି—କୃତ୍ୟା—ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜ୍ୱଳମାନ କେଶ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ମାଳା ପହିନି ଅତି ଦୁର୍ଦମ୍ୟ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ୍ଦିମା—ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର—ଖେଳି ଖେଳି ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯୋଜିତ ହେଲା। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା; କୃତ୍ୟା ଅଗ୍ନିର ମାଳା ଓ ଜ୍ୱଳମାନ ଜଟାସହ ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଦେଉଥିଲେ। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରର ଘାତରେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃତ୍ୟା ଉଡ଼ି ଯାଇ ବିକିରଣ ହେଲେ, ତଥାପି ତିନି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଚକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା। ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଭରିଥିବା କୃତ୍ୟା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶମିତ ହୋଇ, କାଶୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, କାଶୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ପିଶାଚମାନେ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ହରିଙ୍କ ଚକ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ବିମୋଚନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ସେନାକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦହିଦେଲା, ଏବଂ କୃତ୍ୟା ସହ ଏହି କାଶୀ ନଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ଏହି ନଗର, ରଜା, ଦାସ-ଦାସୀ, ନାଗରିକ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମାନବ, ଧନ-ଘର, ଭଣ୍ଡାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା ଯେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଘର, ଦେବାଳୟ, ଦ୍ୱାର ଏବଂ ଆଙ୍ଗଣ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲା; ହରିଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସମସ୍ତ କାଶୀକୁ ଦହିଦେଲା। ଏହି ଚକ୍ର, ଶକ୍ତିରେ କ୍ଷୟ ନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, କଷ୍ଟସାଧନରେ ଉତ୍ସୁକ, ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକି, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତକୁ ପୁନଃ ଫେରିଗଲା। ଏଉଁ ଘଟଣା ପରେ, ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏ ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପୁନଃ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଦୟାକରି ତାଙ୍କ ଶୂରତାର କଥା ମୋତେ କହ।" "ମୁଁ ଯମୁନାକୁ ଆଣିବା ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା ଶୁଣିଛି; ବଳର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କି?" ଏପରି ଚାହା ରଖି ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପରାଶର ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: "ମୈତ୍ରେୟ, ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅପାର ଅନନ୍ତ—ପୃଥିବୀର ଧାରକ—ଯାଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।" ଏଉଁ ଦିନ, ଶୂରବୀର ସାମ୍ବ, ଜମ୍ବାବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଶକ୍ତିବଳରେ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ସହ, ସାମ୍ବକୁ ଧରି ଏବଂ ଜିତିନେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସାମ୍ବକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ, ଗର୍ବରେ ଭରିତ ଶବ୍ଦରେ: "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ କୌରବମାନେ ନିକଟକୁ ଯିବି।" ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଆତିଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଗାଈ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଜଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସମ୍ମାନ ନେଇ, ହଳାୟୁଧ କୌରବମାନେକୁ କହିଲେ: "ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ—ସାମ୍ବକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ସହଚରମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ କୌରବ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: "ଏକ ମୁସଳଧାରୀ ଯାଦବ ଆମେ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଅନୁଗତ ହେବା?" "ବଳରାମ, ତୁମେ କଣ ଏହି ଆଜ୍ଞା କହିଲା? କୌରବବଂଶକୁ ଯାଦବ ଆଜ୍ଞା ଦେବେ?" "ଉଗ୍ରସେନ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ୱେତ ଛତା ଓ ସମ୍ମାନ ନିର୍ବାରଣ!" "ଯାଅ, ବଳ! ସାମ୍ବ ଭୁଲ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।" "କୁକୁର, ଅନ୍ଧକମାନେ ଆମେ ରାଜାମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ; ଏବେ ଏହି ଆଜ୍ଞା କାହିଁକି, ମାଲିକ ଓ ଦାସ ପରି?" "ତୁମେ ଆମ ଶ୍ରେଣୀରେ ବସିବା ଓ ଭୋଜନରେ ଏକାଟି ହୋଇ ଗର୍ବିତ ହେଇଛ; ଆମେ ତୁମକୁ ଅବମାନିତ ନ କରିଥିଲୁ, ସେ କି ଆମର ଦୋଷ?" "ବଳ, ଅର୍ଘ୍ୟ କୁ ଆମେ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ଦେଇଥିଲୁ; ଏହା ଆମ ପ୍ରଥା ନୁହେଁ, ତୁମ ବଂଶ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ କୌରବ କହିଲେ: "ହରିଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ନାହିଁ!" ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟରେ, ଶୀଘ୍ର ଗଜସାହ୍ୱୟ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଅପମାନ ଦେଖି, ହଳାୟୁଧ—ବଳରାମ—କ୍ରୋଧରେ ତଳମଳାଇ, ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ରେ ଆଘାତ କଲେ। ସେ ମହାବଳୀର ଗୋଡ଼ ଆଘାତରେ, ପୃଥିବୀ ଫାଟିଗଲା, ଏବଂ ତାର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବଳୟକୁ ଆକୁଳ କଲା। ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ, ମୁହଁ କ୍ରୋଧରେ ବିକୃତ ହୋଇ, କହିଲେ: "ଆହ! ଏହି ଅହଂକାର ତାଙ୍କର, ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ।" "କୌରବମାନେର ରାଜ୍ୟ କେବଳ ଏକ କାଳ ମାନ୍ୟ, ଆମର ରାଜ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ; ଏବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି।" "ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନେର ନାୟକ, ସଦା ଧର୍ମର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି; ଉଗ୍ରସେନ ସେଇ ଅଧିକାରର ଧାରକ।" "ଏହି ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେର ସନ୍ତୋଷ ବିନା ଅନ୍ୟାୟ; ଏଠିର ନାରୀମାନେ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ପରି।" "ଏପରି ଦାସମାନେକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜା ନୁହେଁ; ଉଗ୍ରସେନ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ନାୟକ, ତାଙ୍କ ମାଲିକ ହେଉ।" "ଆଜି, କୌରବମାନେକୁ ପୃଥିବୀରୁ ଅପସାରଣ କରି, ମୁଁ ସେ ନଗରକୁ ଯିବି; କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଅଶ୍ୱଥାମାନ—" "ଦୁଷ୍ଟ ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ଶଳ, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ—" "କୌରବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହ ଜିତି, ଶୂର ସାମ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ନେଇ, ସେ ନଗରକୁ ଯିବି।" "ନତୁବା, ଦେବତାମାନେର ରାଜା ଅନୁପ୍ରେରଣରେ, ସମସ୍ତ କୌରବମାନେକୁ ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରସ କରିଦେବି।" ଏପରି କହି, ତାଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇ, ହଳକୁ ନଗରର ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଲିପାଇଁ ତଳେ ଦେଇ, ମୁସଳଧାରୀ ନଗରକୁ ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହସ୍ତିନାପୁର ନଗର ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଭୟରେ ବିଭିନ୍ନ କୌରବମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ।