ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାତିରେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା କେଶବ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୃହର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ବିରାଜିଥିଲେ। ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ଜାଣିଛ ଯେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଭାନୁ ଓ ଭୈମାରିକ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତି, ତାମ୍ରପକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହରିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଲେ; ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ନାଗଜିତିଙ୍କୁ ଭଦ୍ରବିନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ଶୈବ୍ୟାଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରାମଜିତ୍ ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଗାତ୍ରବାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନେ, ଏବଂ କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଏକଶ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ବଜ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ବାଣାସୁରଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଷାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ। ସେଠାରେ ବଡ଼ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠାରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବାଣାଙ୍କ ହଜାର ହସ୍ତ କାଟିଦେଲେ। ମୈତ୍ରେୟ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏବଂ କେମିତି ହରି, ବାଣାଙ୍କ ହସ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କଲେ?” ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ବାଣାଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଉଷା, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ସହ ଲୀଳା କରୁଥିବା ଦେଖି, ଏମିତି ଏକ ସହଚର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ତାହା ଦେଖି, ହୃଦୟଜ୍ଞାନୀ ଗୌରୀ ତାକୁ କହିଲେ, “ଏତେ ଆକାଂକ୍ଷା ଚାଲିଲା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଉଷା ଚିନ୍ତା କଲେ—“କେବେ ଏହା ଘଟିବ? କିଏ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ?” ପୁନି ପାର୍ବତୀ ତାକୁ କହିଲେ, “ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ସ୍୵ପ୍ନରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ସେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।” ଏହି କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଦିନରେ ଏକ ପୁରୁଷ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଆସିଲେ ଏବଂ ଉଷା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଲପାଇଲେ। ଜାଗିବା ପରେ, ସେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲିନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁତାପରେ ତାଙ୍କ ସହେଳୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ବାଣାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା ଚିତ୍ରଲେଶା ତାଙ୍କ ସହେଳୀ ଥିଲେ; ସେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହାକୁ କହୁଛ?” ଲଜ୍ଜାରେ ଉଷା କିଛି କହିଲେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଶା ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇ ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ। ଉଷା ତାକୁ କହିଲେ, “ଗୌରୀ ଯେପରି ଉପାୟ କହିଛନ୍ତି, ତାହା କର, ଯେଉଁଠି ସେ ପୁରୁଷ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବେ।” ତେଣୁ ଚିତ୍ରଲେଶା ଏକ ବସ୍ତ୍ରରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବମାନେ ଦେଖେଇଲେ। ଉଷା ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ; ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶର୍ମାବୃତ ଉଷା ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାହିଁଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ହରାଇଗଲା। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ସେ, ଏହି ସେ!” ତାଙ୍କ ମନ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲା, ସହେଳୀକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ଏହିପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପଖ୍ୟାନ ଆସେ। ଚକ୍ରଧାରୀ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଖେଳକ୍ରମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ପରାଜିତ କଲେ। ସେ ଆଉ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ବିଘ୍ନ କଲେ। ପରାଶର କହିଲେ—ମୈତ୍ରେୟ, ଏହା କିପରି ଘଟିଲା, ଶୁଣ। ମାନବ ଅବତାରରେ କୃଷ୍ଣ କାଶୀକୁ ଦହନ କଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ବାସୁଦେବ ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଦେଲେ ଯେ, “ତୁମେ ଏହି ଭୂମିରେ ବାସୁଦେବ ଅବତାର।” ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ବାସୁଦେବ, ଭୂମିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ।” ଏହି ଭ୍ରମରେ, ସେ ନିଜକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନରେ ସୁଶୋଭିତ କଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଏକ ଦୂତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ତ୍ୟାଗ କର, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ମୋତେ ଦେଇ ଦିଅ, ଏବଂ ଏହି ନାମ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର।” ସେ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖାଇଲେ, “ମୂର୍ଖ, ତୁମ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ତ୍ୟାଗ କର, ଏବଂ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଶିର ନମାଅ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦନ ହସି କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋର ଚକ୍ର ନିଜେ ସ୍ମରଣ କରି ରକ୍ଷା କରିବି। ଦୂତ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ—ତୁମ ଭ୍ରମ ସବୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଏବେ ଯାହା ଚାହିଁଛ ସେ କର। ମୁଁ ମୋର ଚିହ୍ନ ସହ ତୁମ ସହରକୁ ଆସିବି ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଉପରେ ମୋର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଦେବି। ତୁମେ ମୋତେ ଆସିବାକୁ କହିଛ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆସିବି। ଏବଂ ତୁମେ ମୋର ଶରଣକୁ ଆସିବା ପରେ, ଏପରି କିଛି କରିବି ଯାହା ସେଇଁ ତୁମେ ଆଉ କେବେ ମୋରୁ ଭୟ ପାଇବନାହିଁ।” ଦୂତ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଯିବା ପରେ, ହରି ଏହି ବିଷୟ ସ୍ମରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଏହି ସହରକୁ ଗଲେ। କେଶବଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଶୁଣି, କାଶୀର ରାଜା ସମଗ୍ର ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ବାସୁଦେବ, ବଡ଼ ଦଳ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।