ଏହି ଗଳ୍ପରେ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ରଙ୍ଗ, ଆକାର ଓ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମସ୍ତ ବିଚାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭ୍ରମ ଠାରୁ ଦୂର, ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା ବିରାଜିତିବା ଦେବ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଉଛି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ଦିନ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚଭୂତର ଆଧାର। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ନିର୍ମାତା, କର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ଅଧିପତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ରୂପେ ନିଜେ ପ୍ରକାଶିତ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବ; ଗୋ-ବନ୍ଧୁ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ, ଅସଂଖ୍ୟ ବୃକ୍ଷ, ଝାଡ଼, ଲତା ଓ ଘାସ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଦେହ ଚାହେଁ ସେଠି ଥାଉ, ବଡ଼, ମଝିଆ, ଛୋଟ କିମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ, ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବାସ କରେ—ସେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ମାୟାର ଖେଳ। ଏହି ମାୟା ଏମିତି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଅଜ୍ଞାତ ଥାଏ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାରେ ବନ୍ଧି ଯାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟକୁ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବି ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି 'ମୋର' ବା 'ମୁଁ' ଭାବନାକୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲଗାନ୍ତି, ସେଠି ମାୟା ମାନବ ସଂସାରର ମାତୃକା ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ମାୟା ଆବରଣକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବ, ମାନବ ଓ ପଶୁମାନେ ବି ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତମସାଚ୍ଛନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ ଚାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ବି ତୁମ ମାୟାର ଅଂଶ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାୟାରେ ବନ୍ଧି, ପୁତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଜୟ ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥିଲି, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଅପରିପକ୍ୱ ପାତ୍ରରେ କେବଳ ଏକ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ଲାଗି ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କୃତି ଓ ଅପରାଧର ଫଳ; ଏହା ଚିନ୍ତାମଣି ରୁ ଅଧିକ। ଏହିପରି, ହେ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମାୟା ରୂପେ ଆବୃତ କରୁଥିବା, ଦୟା କର; ଅଜ୍ଞାନ ନାଶ କର, ଯାହା ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ କରେ। ତୁମ ହସ୍ତରେ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବାକୁ ନମସ୍କାର; ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଧାରୀକୁ ନମସ୍କାର; ନନ୍ଦ ଗଦା ଓ ଶଂଖ ଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ତୁମ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରମ ରୂପକୁ ଜାଣିନାହିଁ—ଦୟା କର, ହେ ପରମେଶ୍ୱର। ଏପରି ଗୁଣଗାନ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦେବମାତାଙ୍କୁ ହସି କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଆମ ମାତା, ଦୟା କର, ଆମକୁ ଏକ ବର ଦିଅ।" ତାହାରେ ଅଦିତି କହିଲେ, "ଯେପରି ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ତେଣୁ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମକୁ ଅଜୟ କରିପାରିବେନି।" ଏହା ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସତ୍ୟଭାମା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶି ଅଦିତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ଦୟା ଅର୍ଥାର୍ଥନା କଲେ। ଅଦିତି କହିଲେ, "ମୋର କୃପାରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କଦାପି ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକୃତିର ଶିକାର ହେବନାହ, ତୁମ ରୂପ ସଦା ଯୁବାନ ଓ ଅଚଳ ରହିବ।" ଏହିପରି ଅନୁମତି ପାଇ ବେଶେଷ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦେବରାଜ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶଚୀ ଦେବୀ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ମଣୁଷୀ ଭାବି, ପାରିଜାତ ଫୁଲ ଦେଲେ ନାହିଁ, ନିଜେ ତାହାରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ସହିତ ନନ୍ଦନ ଆଦି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଦର୍ଶନ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ—ସୁଗନ୍ଧମୟ, ମଞ୍ଜରୀ ଭରି, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, କପିଲା ନବପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ତାହାର ଚାମଡ଼ି ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବୃକ୍ଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା। ସେଠି ସତ୍ୟଭାମା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣ, ଏହି ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନେଇଯିବାଯାଉନା?" ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମ ମନରେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ ଓ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏତେ ଭଲ ପାଏ, ତେବେ ଏହି ବୃକ୍ଷ ମୋର ଅଙ୍ଗନାର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବାକୁ ନେଇଯିଅ।" "ଜାମ୍ବବତୀ କିମ୍ବା ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଆଦର ନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଏହା କହିଛ; ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ପାରିଜାତ ମୋର ଘରର ଅଳଙ୍କାର ହେଉ।" "ମୁଁ ପାରିଜାତ ମଞ୍ଜରୀ ଚୁଲିରେ ପିନ୍ଧି ମୋ ସହଭାଗିନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହରି ହସି ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷକୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ରଖିଲେ। ତାପରେ ଉଦ୍ୟାନର ରକ୍ଷକମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହି ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଣୀ ଶଚୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମ୍ପତ୍ତି; ଏହା ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଦେବତାମାନେ ମଥନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ତାହା ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀ ଶଚୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଦେବୀ ଶଚୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଏହା ନେଇଲେ କେହି କ୍ଷେମ ପାଇବେ ନାହିଁ। ଦେବରାଜ ସଦା ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବୃକ୍ଷ ଆଣିଥିଲେ; ନିଜ କ୍ଷେମ ଚାହୁଁଥିବା କେହି ଏହା ନେଇଯିବ କି?" "ନିଶ୍ଚୟ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରତିକ୍ଷୋଭ କରିବେ, ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଯିବେ। ଏହିପରି, ଏହି ବୃକ୍ଷ ନେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକେ ତାହା କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯାହାର ଫଳ ଦୁଃଖଦାୟକ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟଭାମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଶଚୀ କି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର କି, ପାରିଜାତ ସମ୍ପର୍କରେ କି ଅଧିକାର ରଖନ୍ତି? ଯଦି ଏହି ବୃକ୍ଷ ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଉଦ୍ଭବିଥିଲା, ତେବେ କେବଳ ବସବ କିପରି ଏହାକୁ ଅପନାଇଛନ୍ତି? ଯେପରି ଅମୃତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପାଇଁ, ଏହି ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ।