ହେ ଭୂମଣ୍ଡଳର ଶାସକ, ଯେ କୌଣସି ଭକ୍ତ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେ ଫଳଦାୟକ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରଶାନ୍ତିକା, ସନୀବାରା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୟାମାକ, ଏବଂ ଜଂଗଲୀ ଔଷଧି ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ । ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମୁଗ, ଗହୁଁ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ବୁଟ, କୋବିଦାର ଓ ସୋରିଷ ଏଠାରେ ଶୁଭ ମନ୍ୟାଯାଏ । ରାଜା, ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଫଳାହାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏନି, ଏବଂ ରାଜମାଷ, ଅନୂ ଓ ମସୂର ଦାଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ରହିବା ଉଚିତ । ଉଚ୍ଚି, ଗୃଞ୍ଜନ, ପିଆଜ, ମୂଳା, ଗନ୍ଧାରକ, କରମ୍ବ ଏବଂ ଖଣିର ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବାଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ରହିବା ଉଚିତ । ଲାଲ ଗୁଗୁଳ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ, ଏବଂ ଯାହା କଥାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ । ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଗାୟର ଦୁଧ ରାତିରେ ଅବିରତ ଭାବେ ନିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଗାୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଫେନିଲ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ । ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ନଖ ଥିବା ପଶୁ, ଉଠ, ଛାଗଳ, ମହିଷ ଓ ଭେଡ଼ାର ଦୁଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ନପୁଂସକ, ଚଣ୍ଡାଳ, ମିଶ୍ର ଜନ୍ମ, ଦୁଷ୍ଟ, ପାଖଣ୍ଡୀ, ରୋଗୀ, କାଉ, କୁକୁର, ନଗ୍ନ, ବାନର, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଶୁଆ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ଜଳ ଆଣିଥିବା ମହିଳା, ପ୍ରସୂତିମାନା, ଅପବିତ୍ରା, ଶବସ୍ପର୍ଶୀ ମହିଳା ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତାହାର ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିପରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଭୂମିରେ ତିଳ ଚିତ୍ରାଣ୍ଡ କରାଯିବାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ । ନଖ, କେଶ, କିମ୍ବା କୀଟାଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ, ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ, ବା ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଏକ କଥା ଶୁଣିଯାଏ, ରାଜନ୍, ପୂର୍ବକାଳରେ କଳାପ ଭୂବନରେ ପିତୃମାନେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ମନୁପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—"ଆମ ଗୋତ୍ରରେ ଏମିତି ନୀତିମାନ୍ୟ, ଗୟାକୁ ଯାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଉ । ଏବଂ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘୃତରେ ପାକାଯାଇଥିବା ତ୍ରୟୋଦଶ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ପୁତ୍ର ଆମ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନିଅ । କିମ୍ବା ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରା କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରୁନ୍, କିମ୍ବା ଏକ କଳା ବୃଷଭକୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍, କିମ୍ବା ବିଧିମତ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁନ୍ ।" ଏହିପରି, ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—"ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୟାତିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶ କଥା କହିବି । ଯୟାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତାଳଜଂଘ ।" ଏହିପରି, ଅନୁ ଯୟାତିଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ—ସଭାନଳ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ପରମେଷୁସ । ସଭାନଳଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଳାନଳ । ପୁନଃ ଶ୍ରୀ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—"କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହୀତ ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହା କିପରି ଘଟିଲା, ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାମୁନି ।" ତେବେ ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—"ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; କିପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଶୁଣ । ପୂର୍ବ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ତେବେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ । ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅବିଚାର୍ୟ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହୀତ, ସମସ୍ତ ରୂପର କାରଣ ଓ ମୂଳ ଅଟୁଟ ଆଧାର । ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ—'ଯେଉଁ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପ ତାହା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ।' ଜଳକୁ 'ନାରା' କୁହାଯାଏ; ଏହି ଜଳ 'ନର' ଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କରେ ପ୍ରଥମେ ବାସ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି ।" "ପ୍ରଭୁ ଜାଣିଲେ ଯେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମହାସାଗରରେ ବିଲୀନ, ପ୍ରଜାପତି ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ବିଧି ଚିନ୍ତା କଲେ । ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ପ୍ରଭୁ ମାଛ, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ଭଳି ସେ ଏବେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ପ୍ରଜାପତି, ସଂସାରର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।" "ଜନଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସନକାଦି ଶିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସେଇ, ପୃଥିବୀର ଧାରକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ତାପରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏବେ ନିମ୍ନତମ ପାତାଳରୁ ଆସିଥିବା ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଶଂସା କଲେ—'ପଦ୍ମନୟନ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆଜି ମୋତେ ଉପରେ ଉଠାନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ।'" "ପୂର୍ବରେ ଆପଣ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଜନାର୍ଦନ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶରୀର, ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ । ଶ୍ରୀବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି ଓ କାଳ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।" "ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିଲୀନ କରି, ଏକ ସମୁଦ୍ର ହେବାବେଳେ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି । କେହି ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅବତାରରେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପକୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଉପାସନା କରନ୍ତି । ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପରବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି; ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିନାହିଁ, କିଏ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବ? ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧି ଯାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ, ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଅବଳମ୍ବିତ; ତେଣୁ ଲୋକେ ମୋତେ 'ମାଧବୀ' କୁହନ୍ତି ।