ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବଳରାମଙ୍କ ତେଜ ପୁନର୍ବାପ୍ତି ହେଲା। ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ମାଳା ଓ ଏକ ଅଳଙ୍କାରିକ କଣ୍ଠ ଧରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ବରୁଣଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ଅକ୍ଷୟ ପଦ୍ମର ମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ପଦ୍ମ ଅଳଙ୍କାର, ରୂପବତୀ କଣ୍ଠ ଓ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଶୋଭିତ ହୋଇ, ବଳରାମ ବ୍ରଜରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ; ଏକ ମାସ ପରେ ସେ ପୁଣି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ। ତା’ପରେ ବଳରାମ ରାଜା ରୈବତଙ୍କ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ନିଶଥ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଦର୍ଭ ଦେଶର କୁଣ୍ଡିନା ନଗରରେ ଭୀଷ୍ମକ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତିତା କନ୍ୟା ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ। ରୁକ୍ମିଣୀ ମନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଶତ୍ରୁତାବଶତଃ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେନି। ତା’ପରି ଭୀଷ୍ମକ ଓ ରୁକ୍ମୀ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଏହି ବୀର କନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ବିବାହ ଅବସରରେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନେକ ରାଜା ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ନଗରକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ବିବାହରେ, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ଓ ଅନେକ ଯାଦବ ସହିତ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ହରି ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ହରିଲେ, ଓ ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏହି ବିରୋଧର ଭାର ବହିଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ହରିଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପରାଜିତ ହୋଇ, ବଳରାମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, "ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବା ପୂର୍ବରୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ," ବୋଲି ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଉଥିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ସେନା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଏହି ସେନାକୁ ହରି ହରାଇଲେ ଓ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସହଜରେ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମାନୀ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ମୋର କେବଳ ଏକ ଭାଇ; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ମାରିନାହାନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କୃପା କରି ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ଅନୁରୋଧରେ, କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଓ ରୁକ୍ମୀ ଏବଂ ତା’ପରେ ଭୋଜକଟ ନାମକ ଏକ ନଗରରେ ବସିଲେ। ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ କରି, ମଧୁସୂଦନ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ପ୍ରକାରରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା—ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ କାମଦେବର ଅଂଶ ଓ ବଳଶାଳୀ। ଶମ୍ଭରା ତାଙ୍କୁ ଚୋରି କଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତା’କୁ ବଧ କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଋଷି ପଚାରିଲେ—"ହେ ମୁନି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଶମ୍ଭରା ଦ୍ୱାରା ଧରାଗଲେ ଓ କିପରି ଶମ୍ଭରାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ?" ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଜନ୍ମର ଛଅ ଦିନ ପରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ କାଳଶମ୍ଭରା ଜନନୀ ଗୃହରୁ ଚୋରି କଲେ, ଭାବିଲେ "ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।" ସେ ତା’କୁ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଲବଣାମ୍ବୁ ସାଗରରେ, ଭୟାନକ ମକରମାନେ ଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ବଡ଼ ତରଙ୍ଗର ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ଗିଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମାଛର ଜଠର ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମାଛ ଅନ୍ୟ ମାଛମାନଙ୍କ ସହିତ ଧରାଗଲା, ମାଛ ଧରାଳେ ମାରି ଶମ୍ଭରାକୁ ଦେଲେ। ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ଘରେ ମାୟାବତୀ ନାମକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅନ୍ନପାକାଳୟ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରନ୍ଧନ ଦେଖୁଥିଲେ। ମାଛର ଜଠର କାଟିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଂକୁର ଥିଲେ, ପୂର୍ବେ ଦହିଯାଇଥିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ଶିଶୁ କିଏ? କିପରି ମାଛର ଜଠରକୁ ଆସିଲେ?" ସେଥିରେ, ରୂପବତୀ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ନାରଦ ଉପଦେଶ କଲେ—"ଏହିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ଶମ୍ଭରା ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହୋଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶିଶୁମାନେ ନାଶ କରେ। ସାଗରରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଗିଳିଯାଇ, ଏହି ଶିଶୁ ତୁମ ଅଭିବାବକତ୍ୱରେ ଆସିଛି। ରୂପବତୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରକ୍ଷା କର।" ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମାୟାବତୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ ପାଳିଲେ; ଶିଶୁବେଳୁ ତାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ରୂପରେ ମାୟାବତୀ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ। ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଗଜଗତି ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆକୁଳ ହେଲେ। ଅତି ମୋହବଶତଃ, ମାୟାବତୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାକଳା ଦେଇଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉପରେ ରହିଲା। ଏହି ଅନୁରାଗ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପଚାରିଲେ—"ମା, ଆପଣ ମାତୃଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ଏପରି କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି?" ତା’ପରେ ମାୟାବତୀ କହିଲେ—"ତୁମେ ମୋ ପୁଅ ନୁହଁ; ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁଅ। ଏହି କାଳଶମ୍ଭରା ତୁମ ଶତ୍ରୁ। ସାଗରରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଗିଳାଯାଇ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମିଳିଥିଲି। ତୁମ ମାତା ଏଖଣି ସଦା ତୁମ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।" ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଶମ୍ଭରାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଏବଂ ସାତଟି ମାୟା ଭଙ୍ଗ କରି ଅଷ୍ଟମ ମାୟା ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ସେ କାଳଶମ୍ଭରାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ମାୟାବତୀ ସହିତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ। ମାୟାବତୀ ସହିତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।