ବଳରାମ ଏକ ଦିନ ବ୍ରଜରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ମଦର ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ପାଇଲେ। ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଇଛାକୁ ଜାଗ୍ରତ କଲା ଏବଂ ବଳରାମ ଉତ୍ସୁକତାରେ ତାହା ପାଇଁ ଆଗେଇବାରେ ଲଗିଲେ। ହଠାତ୍, ତାଙ୍କ ପଲା ହାତର ଧାରୀ ବଳରାମ ଦେଖିଲେ ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ମଦର ଧାରା ବହୁଛି। ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବଳରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ବଳରାମ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହ ଏହି ମଦ ପିଲେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ନିପୁଣ ଗାୟକ ଓ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତାପ ଓ ଜଳବିନ୍ଦୁମାନେ ମୁକୁତ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ବଳରାମ କହିଲେ, "ଯମୁନା, ଆସ; ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି," ତାଙ୍କର ମନ ମଦରେ ଭରି ଯାଇଥିଲା। ଯମୁନା ତାଙ୍କର ମଦାସ୍ତ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅଗ୍ରାହ କରିଲେ, ତେଣୁ କ୍ରୋଧରେ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପଲା ଉଠାଇଲେ। ସେ ମଦାସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯମୁନାକୁ ଧରି ତାଙ୍କୁ ତଟରେ ଟାଣି ନେଲେ, କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟା, ଆସୁନାହିଁ! ଏବେ ଚାହିଁଥିବା ଦିଗରେ ଯାଅ!" ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହଠାତ୍ ଟାଣି ନେଇ ଯମୁନା ତାଙ୍କର ତିର୍ୟକ୍ ପଥ ଛାଡି ବଳରାମ ଥିବା ଦିଗକୁ ବହିଲେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଦେଲେ। ଯମୁନା ଦେହଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ବଡ଼ ଚକୁ କରି ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାଗଦାଧରୀ ରାମ, କୃପା କର, ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ!" ବଳରାମ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଅଗ୍ରାହ କରିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ମୋର ପଲାରେ ତୁମକୁ ମାରି ହଜାର ଖଣ୍ଡ କରିଦେବି!" ବଳରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଯମୁନା ଭୟଭିତ ହୋଇ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ଭୂମି ବିନ୍ଦୁ ହେଲାପରେ ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଛାଡିଦେଲେ। ତାପରେ ବଳରାମଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ପୁନଃ ଫେରିଲା; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଏକ ଅଲଙ୍ଗା ଖଣ୍ଡ ନେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଭାରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷୟ ପଦ୍ମମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର ପରି ନୀଳବର ଦେଲେ। ପଦ୍ମ ଅଳଙ୍କାର, ସୁନ୍ଦର ଖଣ୍ଡ ଓ ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ବଳରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ବଳରାମ ବ୍ରଜରେ ବହୁ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ; ଏକ ମାସ ପରେ ସେ ପୁନଃ ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ବଳରାମ ରାଇବତ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କରୁ ନିଶଥ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଦର୍ଭ ଦେଶର କୁଣ୍ଡିନାରେ ଭୀଷ୍ମକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ, ଓ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଭାସ୍କର୍ୟ ରୁକ୍ମିଣୀ। ରୁକ୍ମିଣୀ କୃଷ୍ଣକୁ ଅନୁରାଗ କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଶତ୍ରୁତାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇନଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମକ ଓ ରୁକ୍ମୀ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଦେଲେ। ବିବାହ ପାଇଁ ଜରାସନ୍ଧ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ନଗରକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ବିବାହରେ, ହରି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ କୁଟୁମ୍ବମାନେ ବିରୋଧର ଭାର ନେଲେ। ପଉଣ୍ଡ୍ରକ, ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପରାଜିତ ହୋଇ ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, "ମୁଁ କେଶବକୁ ମାରିବା ପୂର୍ବରୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ," ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅନେକ ହାତୀ, ଘୋଡା, ପଦାତି, ରଥର ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି ବି କୃଷ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ରୁକ୍ମୀକୁ ସହଜରେ ପରାଜିତ କରି ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅହଂକାରୀ ରୁକ୍ମୀକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ମୋର ଏକମାତ୍ର ଭାଇ; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କର, ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ।" ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରୁକ୍ମୀକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ଭୋଜକଟ ନାମକ ନଗରରେ ବସିଲେ। ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ କରି, ମଧୁସୂଦନ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ଶୈଳୀରେ ବିବାହ କଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଏକ ଭାଗ କାମଦେବ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ଶମ୍ଭର ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭର ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯିବା ଏବଂ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ କିପରି ମାରିଥିଲେ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପରାଶର କହିଲେ: ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ, କାଳଶମ୍ଭର ତାଙ୍କୁ ଶୟନଗୃହରୁ ଚୋରାଇ ନେଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପିଲାକୁ ମାରିଦେବି," ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି, କାଳଶମ୍ଭର ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଲୁଣିଆ ସାଗରରେ, ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ମକରମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ, ଭୟାନକ ଭୂମିକୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ମାଛ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ମାଛର ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମାଛ ଅନ୍ୟ ମାଛମାନେ ସହ ଧରାଯାଇ, ମାଛ ଧରାଳାରେ ମାରିଦିଆଯିବା ପରେ ମହା ଅସୁର ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଘରେ ମାୟାବତୀ ନାମକ ଏକ ମହିଳା ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରସୋଇଘରର ମାଲିକା, ଦୋଷରହିତ ଓ ରସୋଇଘର ଚାଲାଇଥିଲେ। ମାଛର ଗୁଡ଼ିକୁ ଫାଟିଲାପରେ, ସେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପିଲାକୁ ଦେଖିଲେ, କାମଦେବର ପ୍ରଥମ କଳମ୍ବ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ପିଲା କିଏ, ଏବଂ କିପରି ମାଛର ଗୁଡ଼ିକୁ ଆସିଲା?" ଏହି ସମୟରେ, ସ୍ନିଗ୍ଧାଙ୍କୁ ନାରଦ କହିଲେ: "ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶମ୍ଭର ଦ୍ୱାରା ଶୟନଗୃହରୁ ଚୋରାଯାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସନ୍ତାନକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ଶମ୍ଭର। ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍ଗି ଦିଆଯିବା, ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଗିଲାଯିବା, ଏବେ ସେ ତୁମ ଦେଖରେ ଆସିଛି। ମନୋହର ଭୃକ୍ତି, ଏହି ପିଲାକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରଖିବାରେ ଉଦ୍ୟମ କର।