କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଚତୁର ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ମଥୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଶୋଭାମୟ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକାର କଲେ। ପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ-ଦୌଲତ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇ, ଦ୍ୱାରକାରେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପଦ ଦେଖି, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଆଉ କେବେ ଭୟ ଭାବିଲେ ନାହିଁ। ଏପରେ, ବଳରାମ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଂଘର୍ଷ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ନନ୍ଦଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ସହିତ ବଳରାମଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। କେହି ବଳରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କେହି ତାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଆସିଲେ; ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହ ବଳରାମ ହସିକି ମଜା କରିଲେ। ଗୋପମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଅନେକ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ; ଗୋପୀମାନେ କେହି ସ୍ନେହ ଭରା କ୍ରୋଧରେ, କେହି ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ। କେତେକ ଗୋପୀ ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ସେ ନଗରବଧୂମାନେ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ଏବେ ଶୁଭ ରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ଆମ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନ୍ୟଦିଗରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ଗଲେ କି?" "ସେ ଆମ ପାଇଁ ଆଉ କେବେ ମନେ କରନ୍ତି କି? ଆମର ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ସେ ମନେ କରନ୍ତି କି? ଏକଥା କାହିଁକି କହିବା? ସେ ଯେପରି ଆମ ବିନା ଅଛନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିନା ଅଛୁ।" "ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀ, ଆଦି ନିଜ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଜନ—ଏମାନେ କି? ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅକୃତଞ୍ଜ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ କି କିଛି କଥା କହନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି? ରାମ, ସତ କଥା କହ, ମିଥ୍ୟା କହିବା ନାହିଁ। ଦାମୋଦର, ଗୋବିନ୍ଦ—ଯାହାଙ୍କ ମନ ଏବେ ନଗରବଧୂମାନେ ଉପରେ, ସେ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେ ଆମ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।" ଗୋପୀମାନେ ହୃଦୟ ଭରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ "କୃଷ୍ଣ", "ଦାମୋଦର" ବୋଲି ଡାକିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ମଧୁର, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଅହମ୍ଭାବ ଶୂନ୍ୟ ମେସେଜ ପାଇଁ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ୱାସ ଲାଗିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଅତି ଆକର୍ଷକ ଥିଲା। ବଳରାମ ପୁନର୍ବାର ଗୋପମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ ଓ ଚଞ୍ଚଳ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ଭୃଜମଣ୍ଡଳରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏଭଳି ମହାପୁରୁଷ ବଳରାମ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ଭୂଧର ଧାରକ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଲେ। ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବରୁଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ବାରୁଣୀ, ତୁମେ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଆଶକ୍ତ, ଏବେ ଅନନ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କର।" ବରୁଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାରୁଣୀ ବୃନ୍ଦାବନ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛର ତଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବଳରାମ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ମଦ୍ୟର ଅତି ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଆଶା ପୂରଣ କରିଲେ। ହଠାତ୍ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ମଦ୍ୟର ଧାରା ବହୁଛି, ଏବଂ ତାହା ଦେଖି ବଳରାମ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ; ଏବେ ଚାରିପାଖରେ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟରେ, ତାପ ଓ ମୁକୁରା ମଣିର ଭଳି ଜଳବିନ୍ଦୁ ଚାରିପାଖରେ ବିକିରଣ କରୁଥିଲା। ବଳରାମ କହିଲେ, "ଆସ, ଯମୁନା! ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" କିନ୍ତୁ ଯମୁନା ତାଙ୍କ ମଦ୍ୟଭାବ ଆଦେଶକୁ ଅଗ୍ରାହ କଲେ। ତେଣୁ ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ହଳକୁ ଉଠାଇଲେ ଓ ଯମୁନାକୁ ଟାଣି ତୀରକୁ ଆଣିଲେ—"ଅପକାରିଣୀ, ତୁମେ ଆସୁନାହ, ଯେପରି ଚାହଁ, ତେପରି ଯାଅ!" ଏଭଳି ଟାଣି ନେବାରେ ଯମୁନା ତାଙ୍କ ଏକାନ୍ତ ଦାଉଡ଼ ଛାଡ଼ି, ବଳରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବହି ଆସିଲେ ଓ ସେଠାକୁ ବନ୍ୟାରେ ଭସାଇଦେଲେ। ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୟଭୀତ ଚକିତ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯମୁନା ଦେହଧାରଣ କରି ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଗଦାଧରୀ, ଦୟା କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ବଳରାମ କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଅଗ୍ରାହ କର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହଳଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେବି।" ଏପରି କହିବାରେ, ଭୟଭୀତ ଯମୁନା ପୁନର୍ବାର ନିବେଦନ କଲେ, ଏବଂ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏଠି ପରେ ବଳରାମଙ୍କ ଦେହର ତେଜ ଫେରିଲା; ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମ ଓ ଏକ କଣ୍ଣାର ଦାନ୍ତି ପିନ୍ଧିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷୟ ପଦ୍ମମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ନୀଳବର ପରିଧାନ ଦେଲେ। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଓ ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ବଳରାମ ଅତି ଶୋଭାମାନ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ବଳରାମ ଭୃଜରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଏକ ମାସ ପରେ ସେ ପୁନଃ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠି ପରେ ବଳରାମ ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯିଏ ରାଇବତ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଶଥ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଦର୍ଭ ଦେଶର କୁଣ୍ଡିନାରେ ଭୀଷ୍ମକ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ ଓ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଜ୍ୱଳ ରୁକ୍ମିଣୀ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆଶା ଥିଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଶତ୍ରୁତାବଶତଃ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ନାହିଁ। ବଦଳରେ, ଭୀଷ୍ମକ ଓ ରୁକ୍ମୀ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ବିବାହ ପାଇଁ ଜରାସନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ସହରକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନେକ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଗଲେ।