ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ବିବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି। ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁ ମନୁଷ୍ୟ ମାନଙ୍କ ଭଳି ଆଚରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଭୁ ମନ ମାତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଏପରି ଅଧିକ ଉଦ୍ୟମ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭୁ ଚାଲିଥିଲେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲେ, ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେ ମିଳନ, ଦାନ, ବିଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ, କେବେ କେବେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଆଚରଣ ଅନୁସରି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ଲୀଳାର ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରୀ ପରାଶର ଉକ୍ତ କରିଲେ—ସେଇ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ନିତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ ହରି କଥା କହିଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ରାଜା, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଉ, ମୋର କୃପାରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ପାଇବ। ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ତୁମେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବା, ଏବଂ ମୋର କୃପାରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ରଖିବା, ତାପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା।" ପରାଶର କହିଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ସୁନି, ରାଜା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମନ କରି, ଗୁହାର ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲେ ଓ ଅଳ୍ପ ଖାଇବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଏହି କଳିଯୁଗ ଆସିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ରାଜା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନର ଓ ନାରାୟଣ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଚତୁର୍ୟୁକ୍ତିରେ ନାଶ କରି, ମଥୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଦଳ ଅଧିକାର କଲେ। ସେଗୁଡିକୁ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇ, ଦ୍ୱାରକାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଆଉ ଭୟ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକ ରଖିଲେ ନାହିଁ। ବଳଦେବ, ମୈତ୍ରେୟ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବିରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି, ନିଜ କୁଟୁମ୍ବୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ନନ୍ଦଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ। ଗୋପ ଓ ଗୋପିମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ସ୍ନେହରେ ବଳଦେବଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କେହି ବଳଦେବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କେହି ବଳଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗିତ ହେଲେ; କେହି ଗୋପମାନେ ସହ ବଳଦେବ ହାସିମଜାକ କଲେ, କେହି ଗୋପିମାନେ ସହ ମଧୁର କଥା ହେଲା। ଗୋପମାନେ ବଳଦେବଙ୍କୁ ଅନେକ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ; ଗୋପିମାନେ କେହି ରାଗ ଭରା, କେହି ଇର୍ଷ୍ୟା ଭରା ଭାବରେ କଥା କହିଲେ। କେହି ଗୋପିମାନେ କୃଷ୍ଣ ସଂପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସେଇ ଚଞ୍ଚଳ ହୃଦୟର କୃଷ୍ଣ ସହ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛନ୍ତି କି?" "ସେ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟର ମଜାକ କରି, ଏବେ କି ନଗର ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଆଦର ଦେଉଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କ୍ଷଣିକ?" "କୃଷ୍ଣ ଆମର ଗାନ ଓ ନୃତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଏକବାର ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ?" "ଏପରି କଥା କାହିଁକି କହିବି? ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଆମେ ସେହି ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପ୍ରତି ଏପରି ହେବେ।" "ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପତି ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ—କ’ଣ ଏମାନେ? ଆମେ ସେହି କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ, ଯେ ଅକୃତଜ୍ଞତାର ପତାକା ଉଠାଇଛନ୍ତି।" "ତଥାପି, କୃଷ୍ଣ କି କିଛି କଥା କହନ୍ତି, କି ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି? ଆପଣ କହିବେ, ରାମ, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବେ ନାହିଁ।" "ସେଇ ଦାମୋଦର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯାହାର ମନ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଲଗିଛି, ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ହରାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏବେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଲାଗୁଛନ୍ତି।" ଗୋପିମାନେ, ହୃଦୟ ହରାଇ ହରିଙ୍କୁ "କୃଷ୍ଣ" ବୋଲି ଡାକିଲେ, ପୁନି "ଦାମୋଦର" ବୋଲି ଭାବଭରା କଣ୍ଠରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ବଳଦେବଙ୍କର ମଧୁର, ମୃଦୁ, ଅହଂକାର ହୀନ ଏବଂ ପ୍ରେମଭରା ଦୂତି ସୁନି, ଗୋପିମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା। ବଳଦେବ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଗୋପମାନେ ସହ ମଜା ଓ ଚମତ୍କାର କଥା କହିଥିଲେ, ସେପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରଜଭୂମିରେ ସେମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେ ସହ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଶେଷ ନାଗ, ଯେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଲୀଳା କରିଥିଲେ। ଏହି ଭୂମିରେ ଉତ୍କଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦେବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଵାରୁଣ ନିଜ ଜନ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମର ସଦା ମଦରେ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଅନନ୍ତଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଉ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ।" ଵାରୁଣଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ବାରୁଣୀ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛର ଖୋଳିରେ ନିଜ ସ୍ଥିତି ଦେଖାଇଲେ। ବଳଦେବ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ମଦର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଲେ। ହଠାତ୍, ହଳଧର ବଳଦେବ ଦେଖିଲେ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ମଦର ଧାରା ଚାଲିଛି; ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଗୋପ ଓ ଗୋପିମାନେ ସହ ମଦ ପାନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ଦକ୍ଷ ଗାୟକ ଓ ବାଦକମାନେ ଚମତ୍କାର ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଉତ୍ତପ୍ତ ତାପ ଓ ମୁକୁତାଭ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ଘିରି, ବଳଦେବ କହିଲେ, "ଆସ, ଯମୁନା! ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ," ମନ ମଦରେ ଭରିଯାଇଛି। ଯମୁନା ତାଙ୍କ ମଦର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନଦେଇ, ଆସିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ରାଗରେ, ବଳଦେବ ନିଜ ହଳ ଉଠାଇଲେ। ଯମୁନାକୁ ଧରି, ମଦ ଭରା ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ତୀରକୁ ଟାଣିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟା, ତୁମେ ଆସୁନାହିଁ! ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯାଉ!" ହଠାତ୍ ଟାଣିଦେବାରେ, ଗର୍ଗ, ଯମୁନା ତାଙ୍କର ବକ୍ର ପଥ ଛାଡି, ବଳଦେବ ଥିବା ଠାରେ ବହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବନ୍ୟା କଲେ। ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଭୟଭରା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଯମୁନା ବଳଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦୟା କର, ଗଦାଧର, ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର!" ବଳଦେବ କହିଲେ, "ମୋର ଶୌର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଅନଦେଇଲେ, ମୁଁ ତୁମେକୁ ହଳରେ ଭାଗ କରି ହଜାର ଖଣ୍ଡ କରିଦେବି।" ଏପରି କଥା ସୁନି, ଯମୁନା ଭୟଭିତ ହୋଇ ବଳଦେବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଅନୁରୋଧ କଲେ; ଭୂମି ବନ୍ୟା ହେବା ପରେ, ବଳଦେବ ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱରେ ଚାଲିଥିଲା।