ଚାଣୂର ମୃଦଙ୍ଗରେ ପଡିଲେ, ମୁଷ୍ଟିକ ହରାଇଗଲେ, ଟୋଶଳକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଲ୍ୟରାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏହା ପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଉଲ୍ଲାସରେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ଲାଫିଲେ, ଏବଂ ସମାନ ବୟସର ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଧରିଲେ। କଂସ ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ଏହି ଦୁଇ ଗୋପ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ଦଳକୁ ବଳପୂର୍ବକ ବାହାର କରିଦିଅ!” “ନନ୍ଦକୁ ଏଠାରେ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଧରିବା; ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଅପରାଧୀ ଭଳି ଶାସନ ଦିଅ! କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଗୋପମାନେଙ୍କ ଗାଈମାନେକୁ ଅଟକାଇ ଦିଅ; ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ ଅପହରଣ କର!” କଂସ ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ, ଦ୍ରୁତ ଲାଫି ମଞ୍ଚରେ ଚଢି, କଂସଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଚୁଲିକୁ ଧରି, ମୁକୁଟକୁ ଭୂମିରେ ଫେଲାଇ, କଂସକୁ ଭୂତଳରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଲେ। ବିଶ୍ୱଭାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘାଏଁ ଦ୍ୱାରା, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର କଂସ ଜୀବନ ହରାଇଲେ। ତାପରେ, ମଧୁସୂଦନ କଂସଙ୍କୁ ଚୁଲିରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିଲେ। ଘାଏଁ ଓ ଟାଣିବାର ଶକ୍ତିରେ, କଂସଙ୍କ ଦେହ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, କଂସଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁନାମ ରାଗରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଙ୍କୁ ପଡିଯାଇଲେ। ମଥୁରାର ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳାରେ ବଧ ହେବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶକ ଦିନ୍ଦିନ୍ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳଦେବ ଶୀଘ୍ର ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବଡ଼ କରି, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟର କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ହାତ ଯୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଶ୍ରୀ ବସୁଦେବ କହିଲେ—“ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଦୟା କର। ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆଜି ପୂରଣ ହେଲା, ହେ କେଶବ। ଆପଣ ମୋଘରେ ଅବତରଣ କରି, ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଲେ, ଆମ ବଂଶ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ; ଯାହା କି ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍, ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଚାଲିଥାଏ। ଆପଣ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମିଶ୍ର ରୂପ, ଯଜ୍ଞରେ ଉପାସ୍ୟ; ଆପଣ ଯଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାୟକ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ। ମୋ ମନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନେଇ ଯେ ଅସ୍ୱୀକୃତି ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଯେ ଆସକ୍ତି, ଏହା ଉତ୍ତମ ମୋହ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟା, ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କେଉଁ ଜିହ୍ବା ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ମାନବର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଡାକିପାରିବ? ଏହି ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ହୋଇଛି; ଆପଣଙ୍କ ମୋହ ବା ପ୍ରମାଦ ବିନା, ଆପଣ ଆମଠାରେ ଜନ୍ମିବା କିପରି ସମ୍ଭବ? ସମସ୍ତ ଚଳ ଅଚଳ ଜଗତ ଯେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଶକ୍ତି ଯେ କୋସ୍ମିକ ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଆପଣ କିପରି ମାନବ ଭାବରେ ଜନ୍ମିବେ? ତେଣୁ, ଦୟା କର, ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ରକ୍ଷକ; ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସତ୍ୟରେ ମୋର ପୁତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହି ମୋହ କାହିଁକି, ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ? ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବି, କଂସକୁ ଭୟ କରିଥିଲି; ଏବେ ସେ ଭୟ ଦୂର ହେଲା, ଆପଣ ଗୋକୁଳକୁ ଆମ ବଂଶରେ ନେଯାଇ, ବଡ଼ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ‘ମୋର’ ଭାବ ଆଉ ରହିଲା ନାହିଁ। ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସାଧ୍ୟମାନେଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତର ନାଥ, ଆପଣ ଆମଠାରେ ଉପକାର ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା ଯାଇଛି, ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଛି। ଏପରେ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଦେଖି ଏକାଗ୍ର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ହରିଙ୍କ ମାୟାକୁ ପୁନଃ ଦେଖିଲେ; କ୍ରିଷ୍ଣ ଯଦୁବଂଶର ଭ୍ରମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା ବିସ୍ତାର କଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ମା! ବାପା! ଦୀର୍ଘ ଅପେକ୍ଷା ପରେ, କଂସ ଭୟରେ ଆପଣମାନେକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ସଂକର୍ଷଣକୁ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ମା ଓ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଉପାସନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ମାନେଙ୍କର ଏହି ଅବହେଳା ଜୀବନର ଅନୁପଯୋଗୀ ଅଂଶ, ଏହା ଅଧର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁ, ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ, ଓ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ହେ ବାପା, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ତେଣୁ, ବାପା, ଆମେ କଂସଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ, ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ। ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ କ୍ରମରେ ଆଦର କଲେ, ଏବଂ ନଗରବାସୀଙ୍କର ଆଦର ଲାଭ କଲେ। ଏହା ପରେ, କଂସଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ଜନନୀମାନେ, ତାଙ୍କ ମୃତ ଶବଦେହକୁ ଘେରି, ଦୁଃଖ ଓ ବିପ୍ଳବରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ହରି ନିଜ ଅଶ୍ରୁହୀନ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନମାନେ ହରାଇଥିଲେ। ତାପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି ଦେଲେ। ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୃତମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। କୃତୟୁଗର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ହରି ସିଂହାସନରେ ବସି, କହିଲେ—“ଓ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଦେଶ ଦିଅ।” ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ, ଏହି ବଂଶ ରାଜ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ତାହାରୁ ବଞ୍ଚିତ; ମୁଁ ଦାସ ଭଳି ରହିବି, ଦେବମାନେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ବାୟୁକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯିଏ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ; ଶ୍ରୀ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କର, ଓ ଦୂତ।” “ଯାଅ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହ—‘ଅତି ଗର୍ବ ହେବା ଠିକ୍ ନୁହଁ, ହେ ବାସବ! ସୁଧର୍ମା ସଭା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିଅ।