କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱର ଅବତାର, ଚାଣୂର ସହ ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ଖେଳମାନ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରୀରିକ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ନିଜ ସିଂହ ମାନ୍ୟର ଦ୍ୱଜ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ହଲେଇଲେ। ଚାଣୂର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶକ୍ତିର ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି, କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଦେଲେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଆଦେଶ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଢୋଲ ଓ ବାଜା ବନ୍ଦ ହେଲା, ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବାଜା ଏକଠା ହୋଇ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଜୟ! କେଶବ, ଚାଣୂର ଦାନବକୁ ନିହତ କର!" ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଣୂରକୁ କଷ୍ଟ ଦେଲା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ନିହତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଣୂରକୁ ଧରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଦାନବ ମଲ୍ୟୁଧ୍ଧକୁ ସେ ଏକ ଶତ ବାର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଫେଲି ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପୂର୍ବରୁ ଆକାଶରେ ଯାଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରହାରରେ, ଚାଣୂର ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ରକ୍ତର ଏକ ବଡ଼ ଝିଲି ହେଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବଳଭଦ୍ର ମୁଷ୍ଟିକ ଦାନବ ମଲ୍ୟୁଧ୍ଧକୁ କୃଷ୍ଣ ଚାଣୂର ସହ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ଘୁଂଟିରେ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଫେଲି ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବିଦାୟ ହେଲା। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୋଶଳକ ମଲ୍ୟୁଧ୍ଧକୁ ବାମ ମୁଷ୍ଟିରେ ପ୍ରହାର କରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଫେଲି ଦେଲେ। ଚାଣୂର ନିହତ, ମୁଷ୍ଟିକ ନିହତ, ତୋଶଳକ ନିହତ ହେବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମଲ୍ୟୁଧ୍ଧମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଆନନ୍ଦରେ ରଙ୍ଗଭୂମିକୁ ଉଡ଼ି ଆସି, ସମାନ ବୟସର ଗୋପମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଧରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ଗୋପ ଓ ଏହି ଜନସମୂହକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ବାହାର କର!" "ନନ୍ଦକୁ ଇରନ୍ ଶୃଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଧର! ଏବଂ ବସୁଦେବକୁ ବି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶାସନ ଦିଅ!" "ଏହି କୃଷ୍ଣ ସହ ଥିବା ଗୋପମାନଙ୍କର ଗାଈମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ନିଅ!" କଂସ ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣ ହସି, ତୁରନ୍ତ ମଞ୍ଚରେ ଉଡ଼ି ଆସି, କଂସଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ କଂସକୁ ବେହୋଶ କରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ବିଶ୍ୱବାହକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରହାରରେ, ଉଗ୍ରସେନ ପୁତ୍ର କଂସଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବିଦାୟ ହେଲା। ମଧୁସୂଦନ କଂସଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ରଙ୍ଗଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ନେଲେ; ପ୍ରହାର ଓ ଟାଣିର ଶକ୍ତିରେ, କଂସଙ୍କର ଦେହ ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ରୁତ ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। କୃଷ୍ଣ କଂସକୁ ଧରିଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସୁନାମ କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଙ୍କୁ ନିହତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସଭା ଲୋକ "ହାୟ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ମଥୁରାର ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳାରେ ନିହତ ହେଇଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ବଳଦେବ ସହିତ, ତୁରନ୍ତ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ। ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ଜନାର୍ଦନକୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳର କଥା ମନେ କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାଣ୍ଡବତ କଲେ। ଶ୍ରୀ ବସୁଦେବ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଅପନା ପ୍ରତି ନମନ କରୁଛୁ, ଆମପ୍ରତି ଦୟା କର। ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ପୂରଣ ହେଲା, କେଶବ।" "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ଆମ ଘରେ ଅବତରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମର ବଂଶ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଛି।" "ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଏସେନ୍ସ ଅଟୁ। ଯାହା ବି ଅଛି, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ, ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।" "ଆପଣ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ, ଅଚ୍ୟୁତ। ଆପଣ ଯଜ୍ଞ, ଆପଣ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଆପଣ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ।" "ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି।" "ମୋ ମନରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେ ଅସ୍ୱୀକାର ଓ ଦେବକୀ ଜନ୍ମିତ ପୁଅ ପ୍ରତି ମମତା ଆସିଛି, ଏହି ମହା ମାୟା।" "ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ; ତଥାପି କେଉଁ ଜିହ୍ୱା ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ମାନବ ପୁଅ ଭାବରେ ଡାକିପାରିବ?" "ହେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ଯାଁଠୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉପଜିଛି, କେଉଁ ତର୍କାଧାରେ, ଆପଣଙ୍କ ମାୟା ବିନା, ଆମଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ?" "ଯାଁଠୁ ସମସ୍ତ ଚଳ ଅଚଳ ଜଗତ ବସିଛି—ସେ ମହା ପ୍ରଭୁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ମାନବ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବେ?" "ତେଣୁ, ଦୟା କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ; ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣ ତଥାପି ଏକ ପୁଅ ନୁହଁ। ଆପଣଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଜିଛି—କିପରି ଆପଣ ଆମକୁ ମାୟାରେ ରଖୁଛନ୍ତି?" "ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବରେ ଭାବିଥିଲି, କଂସକୁ ଭୟ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି ଭୟ ଦୂର, ଆପଣ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯାଇଲେ, ବଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ମୋର 'ମୋର' ଭାବ ଅପସାରିଗଲା।" "ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶାଧ୍ୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବିନା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମଠାରେ ଉପକାର ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ମାୟା ଦୂର ହେଲା।" ଏହିପରେ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ନିଜ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ମାୟା ଦେଖିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଯଦୁବଂଶର ମୋହ ପାଇଁ ନିଜ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା ପ୍ରସାର କଲେ। ସେ କହିଲେ: "ମା! ବାପା! ଦୀର୍ଘ ଅପେକ୍ଷା ପରେ, ମୁଁ, ଯିଏ କଂସକୁ ଭୟ କରୁଥିଲି, ଏବେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ସଂକର୍ଷଣକୁ ବି।" "ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମାଁ ଓ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଅବମାନରେ ବ୍ୟତୀତ ଜୀବନ ଅପୃଥକ ହୋଇଥାଏ, ଏହା ଅଧର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।" "ଯେଉଁମାନେ ଶିକ୍ଷକ, ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ, ଓ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ବାପା, ଏହି ଜନ୍ମ ଫଳବତ୍ତା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଯାଏ।