ମଥୁରାର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଯୁବକ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କ ମୃଦୁ ଶରୀରକୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ଯୁବ ଶରୀର କେମିତି ବଜ୍ର ସମ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ବଡ଼ ଦାନବ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରିପାରିବ? କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଦୁଇଜଣ ଯୁବ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଗାଁ ଦେହ ଅତି ଦୟାଳୁ ଓ ମନୋହର, ସେଉଁଠି ଚାଣୂର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦାନବ ପହଳାମାନେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୃଢ଼। ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବାଳକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ଦେଖି ନିର୍ବିକାର ରଫେରୀମାନେ ଚୁପ ରହିବା, ଏହା ଏକ ମହା ଅନ୍ୟାୟ। ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ ଉପରେ ନଗରରେ ଲୋକମାନେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀହରି ତାଙ୍କ ପାସ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ମାନ୍ୟା ଲଗାଇ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଉଁ ଦେଇ ଲାଫ ଦେଲେ। ବଳଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଝଟକା ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଲାଫ ଦେଲେ; ଏଥିରେ ଭୂମି ଭାଙ୍ଗି ଯିବ ନାହିଁ, ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ମାଳିକ, ଚାଣୂର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଲେ; ଦାନବ ପହଳା ମୁଷ୍ଟିକା ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ହରି ଓ ଚାଣୂର ଦୁଇଜଣ ଏକାପାକା ମୁକ୍ତ ହେବା, ମୁଷ୍ଟିର ଘା, ବଜ୍ର ସମ ଆଘାତ, ଏବଂ ପହଳା ଚାଲ ଦେଇ ଏକ ଦୀଘା ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଲାଫ, ଧକା, ଧରିବା, ଏବଂ ଗୁଞ୍ଜିବାରେ ଭରିଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ଏହା ଉତ୍ସବ ଭିଡ଼ାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନ୍ତତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଗୋପ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ନିଶ୍ୱାସ ରୋକି ରଖିଥିଲେ, ଫଳାଫଳ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର, ଖେଳା କରୁଥିଲେ; କ୍ଲାନ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ସିଂହ ଜଟା ଉଡ଼ାଇ ଦେଲେ। ଚାଣୂର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉତ୍କଳନ ଓ ଅବନତି ଦେଖି, କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ବନ୍ଦ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରେ ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଉପକରଣ ଚାଲାଇ ଦେଲେ। ଦେବମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଲୁଚି ରହି, "ଜୟ ଗୋବିନ୍ଦ! ଚାଣୂର ଦାନବକୁ ନିଅ, କେଶବ!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ମଧୁସୂଦନ, ଚାଣୂରକୁ ଦୀଘା ସମୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ନାଶରେ ଉଦ୍ଦିପ୍ତ ହୋଇ, ଚାଣୂରକୁ ଧରି ଘୁରାଇ ଦେଲେ। ଏହି ଦାନବ ପହଳାକୁ ଏକ ଶତ ବେଳ ଘୁରାଇ, ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ କୃଷ୍ଣ ତାକୁ ଭୂମିରେ ଫିଂଗି ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଆଗରେ ଏହି ପ୍ରହାରେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହୋଇଗଲା। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଚାଣୂର ଶରୀର ଏକ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ଭୂମି ଏକ ବଡ଼ ରକ୍ତର ହୃଦୟ ହେଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ମୁଷ୍ଟିକା ପହଳା ସହିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ମୁଷ୍ଟିକାର ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ଗୁଡ଼ାରେ ଘା ଦେଇ, ଭୂମିରେ ଫିଂଗି ତାଙ୍କର ଜୀବନ ନିଅ ଦେଲେ। ଏପରି, କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପହଳା ରାଜା ତୋଶଳକାକୁ ବାମ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ପ୍ରହାର କରି, ଭୂମିରେ ଫିଂଗି ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ କରିଦେଲେ। ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିବା, ତୋଶଳକାର ଅନ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପହଳାମାନେ ଭଗିଗଲେ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଉଲ୍ଲାସରେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଲାଫ ଦେଇ, ସମାନ ବୟସର ଗୋପମାନେ କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଧରି ନେଲେ। କଂସ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ରକ୍ଷୀମାନେ କୁ ଚିତ୍କାର କରି: "ଏହି ଦୁଇ ଗୋପ ଓ ଭିଡ଼କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଏଠାରୁ ହଟାଇ ଦିଅ!" "ନନ୍ଦ କୁ ଏଠାରେ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳ ଦେଇ ଧରିବା! ଏହି ବୟସ ନହୋଇଥିବା ବସୁଦେବକୁ ମଧ୍ୟ ଶାସନ ଦେଇ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର!" "ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଥିବା ଗୋପମାନଙ୍କ ଗୋମାନେ କୁ ଅଟକାଇ ଦିଅ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଦେଇ ନେଅ!" କଂସ ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଉଥିବାବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ହସି, ଉଉଁ ଦେଇ, ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ି, ଶୀଘ୍ର କଂସକୁ ଧରି ନେଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ମୁକୁଟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, କଂସକୁ ଭୂମିରେ ଫିଂଗି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ପ୍ରହାରରେ, ବିଶ୍ୱ ଭାରବାହୀ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା କଂସ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜୀବନ ହାରିଗଲେ। ମଧୁସୂଦନ କଂସକୁ କେଶ ଧରି ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଟାଣିରେ କଂସର ଶରୀର ଏକ ବଡ଼ ନଦୀର ତୀବ୍ର ଧାରା ସମ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। କଂସକୁ ଧରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସୁନାମ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ପ୍ରହାର କରି ଫିଂଗି ଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଭିଡ଼ା "ହାୟ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ମଥୁରାର ଶ୍ରୀମାନ କଂସ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳାରେ ବଧ ହେବାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ବଳଦେବ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ କୃଷ୍ଣକୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟର କଥା ମନେପକାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଦଉଁଠି ଦେଲେ। ଶ୍ରୀ ବସୁଦେବ କହିଲେ: "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେଉଁଠି ନମନ କରୁଛୁ, ଆମଉପରେ କୃପା କର। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୟା କରିଥିଲ, ସେ ବର ଆଜି ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପୂରଣ ହେଲା, ହେ କେଶବ।" "ତୁମେ ଅସୁରମାନେର ନାଶ ପାଇଁ ଆମ ଘରେ ଅବତରିଲା, ତେଣୁ ଆମର ବଂଶ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭିତରେ ଅଛ, ସମସ୍ତ ର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବସିଛ। ଏହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ର ଆତ୍ମା।" "ତୁମେ ବେଦୀ ଆରାଧିତ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ର ଦେହରେ ଅଛ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେ ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ।" "ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ।" "ମୋ ମନରେ ତୁମପ୍ରତି ଯେଉଁ ଅସ୍ୱୀକାର ଆସେ, ଦେବକୀର ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଯେଉଁ ସନ୍ତାନ ସ୍ନେହ ଆସେ, ଏହା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ମୋହ।