ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ, କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ଲାଫ ଦେଇ, ବାମ ପାଦରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ କୁଏଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଖେଳ ମଧ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦଳିଲା ଆଘାତରେ, ସେହି ହାତୀ, ମାନୋ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପର୍ବତ ଭୂଲି ପଡ଼ିଯାଏ, ସେମିତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ହାତୀ ଚାଳକଙ୍କ ଉତ୍ପ୍ରେରଣାରେ, ରକ୍ତ ଓ ମଦରେ ଲପେଟା ଯାଇଥିବା ଦେହରେ, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀଦନ୍ତ ଧାରଣ କରି, କୁଏଳୟାପୀଡ଼ଙ୍କୁ ବଧ କରିଲେ। ବଳଭଦ୍ର ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦୁଇଜଣ, ମାନୋ ହରିଣ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଦୁଇଟି, ଗର୍ବିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାରିପାଖକୁ ଦେଖି, ଖେଳମସ୍ତ ଭାବରେ ମହା ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗଶାଳାରେ ବିପୁଳ କୋଳାହଳ ଉଠିଲା— “ଏହିଅଟେ କୃଷ୍ଣ, ଏହିଅଟେ ବଳଭଦ୍ର!” ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏହିଅଟେ ସେ, ଯିଏ ଭୟାନକ ଶିଶୁଘାତିନୀ ପୂତନାକୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ଶକଟକୁ ଆକାଶକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷଦ୍ୱୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଥିଲେ। ଏହିଅଟେ ସେ ଶିଶୁ, ଯିଏ କାଳିୟ ନାଗକୁ ଅଧୀନ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ସପ୍ତ ରାତି ଧରି ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତ ଉଠାଇ ଧରିଥିଲେ। ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, କେଶୀ ପ୍ରଭୃତି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ—ଦେଖ, ଏହିଅଟେ ଅଚ୍ୟୁତ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ବଳଶାଳୀ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର, ନୀଳବର ପିନ୍ଧି, ମହିଳାମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି, ସହଜ ଚଳନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହିଅଟେ ସେଇ ଗୋପ, ଯାହାକୁ ପୁରାଣ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ମହାପୁରୁଷମାନେ କହନ୍ତି—ଏଉଁ ଅବନତ ଯାଦବ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହିଅଟେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାଅଂଶ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ନଗରବାସୀମାନେ ବଳରାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବଦ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ ମାତୃସ୍ନେହରେ ଭିଜିଥିବା ଦେଵକୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାର ମହାସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ, ଭାସୁଦେବଙ୍କ ବୟସ ବାପ୍ରାୟ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ସେ ଯୁବା ଭାବରେ ଦେଖାଦେଲେ। ରାଜପ୍ରସାଦର ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନେ ଅଚଳ ଚକ୍ଷୁରେ ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ନଗରର ନାରୀମାନଙ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ବିରତି ନେଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ କହୁଥିଲେ—“ବନ୍ଧୁମାନେ, ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ ସଂଗ୍ରାମର କ୍ଳାନ୍ତିର ଘମ ମୁକୁର୍ଚ୍ଛି, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ରହିଛି। ତାଙ୍କ ମୁହଁ, ଶରତ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି, ଜଳରେ ଭିଜି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏଇ ଜନ୍ମ ହେଉ, ଆମ ଚକ୍ଷୁ ଏହି ଦର୍ଶନରେ ସଫଳ ହେଉ। ମିତ୍ର, ଦେଖ, ଏହି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ ଶିଶୁଙ୍କ ମହାତ୍ୱ ଦେଖ, ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ ଛାତି ଓ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଦେଖ। ତୁମେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହଁ, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ? ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଦୁଧ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ କମଳ ମାନ୍ଦ ଭଳି ଧଳା, ଏବଂ ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ବନ୍ଧୁ, ଦେଖ, ବଳଭଦ୍ର ମୁଷ୍ଟିକ ଓ ଚାଣୂର ସହିତ କେମିତି ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ହସ ଦେଖ। ବନ୍ଧୁମାନେ, ଦେଖ, ହରି ଚାଣୂର ସହିତ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ—ବଡ଼ମାନେ କି ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି? କିପରି ଯୁବକ ହରିଙ୍କ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦେହ ଏଠି ଏହି କଠିନ ଦାନବ ଚାଣୂର ସହିତ ମେଳାଏ? ଦେଖ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯୁବକର ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୃଦୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାଣୂର ଆଦି ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ଏହି ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧର ବିଚାରକମାନେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଛନ୍ତି—ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଶିଶୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି। ଏପରି ସମୟରେ ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଶ୍ରୀହରି ଦୃଢ଼ ମେଖଳା ବାନ୍ଧି, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲାଫ ଦେଲେ। ବଳଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କରି, କୌଶଳ ଭରିତ ଚଳନରେ ଲାଫ ଦେଲେ—ମାନେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବ ବୋଲି ଲାଗିଲା। ତାପରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ, ଚାଣୂର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ମୁଷ୍ଟିକ ନାମକ ଦାନବ ମଲ୍ଲ ତାଳେ ବଳଭଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ହରି ଓ ଚାଣୂର ମଧ୍ୟରେ ମୁଷ୍ଟିଘାତ, ଆଘାତ, ଦଳିଲା ଓ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା; ପାଦ ଆଘାତ, ଧକ୍କା, ଆଲିଙ୍ଗନ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ହେଲା, ଯାହା ଉତ୍ସବ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଓ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲା। ଚାଣୂର ଓ ହରିଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ଯାଏଁ, ଗୋପ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ନିଶ୍ୱାସ ରୋକି ରହିଲେ, ଫଳାଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ଚାଣୂର ସହିତ ଖେଳମସ୍ତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ଭଳି ମୁଣ୍ଡ ନଡ଼ାଇଲେ। ଚାଣୂର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି, କଂସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଙ୍ଗୀତ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଭୂମିର ବାଦ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରେ ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟସବୁ ଏକାସାଥିରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କହିଲେ—“ଜୟ ହେଉ, ଗୋବିନ୍ଦ! ଚାଣୂର ଦାନବକୁ ବଧ କର, ହେ କେଶବ!” ମଧୁସୂଦନ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଣୂରକୁ ପୀଡ଼ିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଧରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶତବାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି, ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ଚାଣୂରଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଚାଣୂର ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଭୂମି ରକ୍ତରେ ବିଛିତ ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବଳଶାଳୀ ବଳଦେବ ମୁଷ୍ଟିକ ଦାନବ ସହିତ ହରିଙ୍କ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ଘୁଁଡ଼ାରେ ମୁଷ୍ଟିଘାତ କରି, ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ଓ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ଦଳିଦେଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲ ରାଜା ତୋଷଳକଙ୍କୁ ବାମ ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।