ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ କେମିତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯିବା ଦରକାର, ତାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରଥମେ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଜଳରୁ ତିଳ ମିଶାଇ ଜଳ ନେଇ, ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଓ ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଛାଡ଼ି, ମାଳା ଓ ଧୂପ-ଦୀପ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ପ୍ରଥମେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଦଦା ଓ ପ୍ରଦଦାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦର୍ଭା ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଦରକାର। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ସହିତ ‘ଶୁଭମ୍ ଭବତୁ’ ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବା ଦରକାର। ପରେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରି, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା ଓ ଗୋମତୀ ଦାନ ପୂର୍ବରୁ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି କ୍ରମ ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା, ଦାନ ଓ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ। ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ଶରୀରକୁ ସଫା କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଓ ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସ୍ନେହର ଶବ୍ଦ ଦେଇ, ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଥି ଦେଇ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଶ୍ୱଦେବ ନାମକ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବେ, ଏବଂ ମାନ୍ୟ ଅତିଥି, ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରିବେ। ଏପରି ଭାବେ ପିତୃ ଓ ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ତିନିଟି ଜିନିଷ ପବିତ୍ର କରେ—ନାତି, ଦର୍ଭା ଘାସ ଓ ତିଳ; ଏହାସହିତ ଚାନ୍ଦି ଦାନ, ଉପାଖ୍ୟାନ ପାଠ ଓ ସ୍ତୁତି ଗାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପବିତ୍ର କରେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ କ୍ରୋଧ, ଯାତ୍ରା ଓ ଅତି ତ୍ୱରା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଏହି ତିନିଟି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱେଦେବ, ପିତୃ, ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜ, ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞର ଆଧାର, ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଏକ ସ୍ତୁତିୟୋଗ୍ୟ ଦେବତା। ଏକ ଯୋଗୀ ଯଦି ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଜନକାରୀ ଓ ଯଜ୍ମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ—ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ନ, ମାଛ, ଶଶକ, ନେଉଲ, ଶୂକର, ଛାଗ, ମେଷ, ହରିଣ, ଓ ଅରଣ୍ୟ ଉକ୍ତ ମହିଷ। ମେଷ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମହିଷ ମାଂସ ବିଶେଷ ମାସରେ ଦେଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବଧ୍ରୀଣସ ମାଂସ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଖଡ଼ମାଛ, କାଳଶାକ ଓ ମଧୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ଯେଉଁଜଣ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଫଳଦାୟକ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଶାନ୍ତିକା, ସନୀବାରା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୟାମାକ, ଓ ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମୁଗ, ଗହୁଁ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ମଟର, କୋବିଦାର, ଓ ସୋରିଷ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ। ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଫଳରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ, ରାଜମାଷ, ଅନୂ ଓ ମସୂର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲାଉ, ଗୃଞ୍ଜନ, ପିଆଜ, ମୂଳା, ଗନ୍ଧାରକ, କରମ୍ବା ଓ ଖଣିର ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଦରକାର। ଲାଲ ଗୁମ୍ରା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଲୁଣ ଏବଂ ଯାହା କଥାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ, ତାହା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅନୁଚିତ। ଯେଉଁଠି ଗାଈ ରାତିରେ ଅବିରତ ଦୁଧ ଦେଉଛି, ଗାଈ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ବୁଲୁ ଜଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ। ଏକ ଖୁର ଥିବା ପଶୁ, ଉଠ, ଛାଗ, ମେଷ, ପଥ, ମହିଷ ମାନଙ୍କ ଦୁଧ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ନପୁଂସକ, ଚଣ୍ଡାଳ, ମିଶ୍ର ଯୋନିର ଜନ୍ମ, ଦୁଷ୍ଟ, ନାସ୍ତିକ, ରୋଗୀ, କାଉ, କୁକୁର, ନଗ୍ନ, ବାନର, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଶୂକର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ ଅନୁଚିତ। ଜଳ ଆଣୁଥିବା ଜନାନୀ, ପ୍ରସୂତା, ଅଶୁଚିତା, ଶବ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ନାରୀ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ତିଳ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର। ନଖ, କେଶ, କୀଟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ, ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ମିଶ୍ରିତ, ବା ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅନୁଚିତ। ଯେଉଁଠି ନିଜ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କଳାପ ଅରଣ୍ୟରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ମନୁପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଥିଲେ—"ଆମ ବଂଶରେ ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଜନ୍ମ ହେଉ, ଯେଉଁଠି ଗୟାକୁ ଯାଇ ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇବେ। ଆମ ବଂଶରେ ଏମିତି କୌଣସି ଜନ୍ମ ହେଉ, ଯିଏ ମାଘା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ମିଶାଇ ତ୍ରୟୋଦଶ ପିଣ୍ଡ ଦେଇବେ। କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ସହ ବିବାହ କରିବେ, କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ବୃଷଭ ମୁକ୍ତ କରିବେ, କିମ୍ବା ଯଥାବିଧି ଦାନ ସହ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ।" ଏହାପରେ, ଶ୍ରୀ ପରାଶର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି—"ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୟାତିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶର କଥା କହିବି। ଯୟାଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତାଳଜଂଘ।" ଏହିପରି, ଅନୁ ଯୟାତିଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ସଭାନଳ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ପରମେଷୁସ। ସଭାନଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କାଳାନଳ।