ମଥୁରାର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଭେଷ ଓ ଦହି ମହିଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣି ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। ଏମିତି ଆଦେଶ ମିଳିଲାପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ମହାଭକ୍ତ ଅକୃର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ଆସନ୍ତା କାଲି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ “ଯଥାସ୍ତୁ” କହି, ଅକୃର ତାଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମଧୁର ପ୍ରିୟ ମଥୁରା ନଗର ଛାଡ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କଂସଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ କେଶୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ଆଶାରେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ତାଙ୍କର ଛାଗୁଡ଼ିଏ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଛର ଗତିରେ ମେଘ ଚିରିଯାଉଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ଦୌଡ଼ି, ସେ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ହିନ୍ହାଡ଼ିର ଶବ୍ଦରେ ଗୋପ, ଦାନବ ଘୋଡ଼ାର ପାଳକମାନେ ଓ ଭୟଭୀତ ଗୋପୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। “ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!” ବୋଲି ତାଙ୍କର ଏଇ ଦୟନୀୟ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ମେଘ ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ କଠୋର କଣ୍ଠରେ ଗୋବିନ୍ଦ କହିଲେ— “ଗୋପମାନେ, ଏତେ ଭୟ କାହିଁକି? କେଶୀକୁ ଦେଖି ତୁମେ ଏତେ ଭୟଭୀତ କାହିଁକି? ତୁମେ ଗୋପସନ୍ତାନ, ତଥାପି ଭୟରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଦେଉଛ। ଏହି ନିଚ ଜନ୍ତୁରେ କ'ଣ ଅଛି? ତାଙ୍କର ହିନ୍ହାଡ଼ି କେବଳ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏହି ପାପୀ ଦାନବ ଘୋଡ଼ା କେବଳ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଉଛି। ଆ, ଆ, ଦୁଷ୍ଟ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ପୁଷଣଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣାକଧାରୀ ଯେମିତି, ସେମିତି ତୋର ସମସ୍ତ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି।” ଏମିତି କହି ଓ ତାଳି ମାରି, ଗୋବିନ୍ଦ କେଶୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ତେବେ ମୁହଁ ବଡ଼କରି ଦାନବ-ଘୋଡ଼ା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତାହାପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ସର୍ପ ସଦୃଶ କରି, କେଶୀଙ୍କ ମୁହଁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, କେଶୀଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ଧଳା ମେଘ ଖଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ କେଶୀଙ୍କ ଦେହରେ ରହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଅବହେଳିତ ରୋଗ ଦେହରେ ବଢ଼ିଯାଏ। କେଶୀଙ୍କ ଓଠ ଫାଟିଗଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଫେଣ ମିଶିତ ରକ୍ତ ବମିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଘୂରିଗଲା, ଜବଡ଼ା ଖୋଲିଗଲା। ଘଟିଲା ଯେ, ସେ ଭୂମିରେ ପାଦ ଦେଇ ମଳ ଓ ପିଶାବ ଛାଡ଼ିଲେ, ଦେହ ଘମରେ ଭିଜିଗଲା, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ। ଏହି ଦାନବ, ମୁହଁ ଓ ମହାଗୁହା ଖୋଲିଥିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ ଆଘାତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପାତିତ ଗଛ ସଦୃଶ ଭୂମିରେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା। ଘୋଡ଼ାର ଦୁଇଟି ପାଦ, ଅର୍ଦ୍ଧ ପିଠ ଓ ପୁଛ, ଗୋଟିଏ କାନ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ନାସା, ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଇତିହାସ ହେଲା। କେଶୀଙ୍କୁ ବଧ କରି, କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ ଗୋପମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବିକ୍ଲିଷ୍ଟ ଦେହ ଓ ଶାନ୍ତ ମନେ ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତାହାପରେ, ଗୋପୀ ଓ ଗୋପମାନେ, କେଶୀର ବଧ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ, ପଦ୍ମନୟନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କାରଣ ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ନାରଦ, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଦଢ଼ିଥିଲି, କେଶୀ ବଧ ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ମୁଁ କହିଲି, “ବହୁତ ଭଲ କଲ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ତୁମ ଲୀଳା ମାଧ୍ୟମରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ ସେଇ କେଶୀକୁ ତୁମେ ବଧ କଲ। ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାନବ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ। ତୁମେ ଏହି ଅବତାରରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ମୋର ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଛ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେଶୀ ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼ି ଓ ମେଘ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ। ତୁମେ ଏହି ପାପୀ କେଶୀକୁ ବଧ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ‘କେଶବ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, କଂସ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆସିବି। ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆସିବି, ହେ କେଶୀବଧନ। କଂସ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ବଧ ହେଲେ, ହେ ଧରାଧାରୀ, ତୁମେ ଏହି ଭୂଭାର ହ୍ରାସ କରିବ। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ତୁମେ କରିବ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏବେ ମୁଁ ଯାଉଛି, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଦେବତାଙ୍କର ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ ଅନୁମତି ନେଉଛି।” ନାରଦ ଯାଇଯିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧରି ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅକୃର ମଧୁର ରଥରେ ଏକାକି ଗୋକୁଳ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ—“ମୋ ପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏଇ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯିଏ ନିଜ ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ରାତି ସଫଳ, କାରଣ ମୁଁ ଏଇ କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି। ଆଜି ମୋ ଚକ୍ଷୁ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋ ଶବ୍ଦ ସାର୍ଥକ, କାରଣ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସାକ୍ଷାତ କଥାହେବି। ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣ କଲେ ମାନବର ପାପ ଦୂରିଯାଏ। ଯାଁଠାରୁ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାଖା ବିକାଶ ପାଇଛି, ସେଇ ପରମଧାମ, ଚମତ୍କାରମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି। ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ପୁରୁଷ, ମାନବମଧ୍ୟରେ ପରମପୁରୁଷ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସେଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ପୂଜିଥିଲେ, ତେଣୁ ଅମରତ୍ୱର ଶାସନ ପାଇଥିଲେ; ମୁଁ ସେଇ ଆଦିହୀନ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନଥିବା ସତ୍ୟରେ, ସେ ହରି ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ।” ଏଭଳି ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅନେକ ଭାବନା ଓ ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ଅକୃର ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଗୋକୁଳକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ।