ଏକ ଦିନ ବିଶ୍ୱମିତ୍ର ରାଜାକୁ ସ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାର ଶୁଭ ବିଧି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯିଏ କ୍ରିୟାର ଜ୍ଞାନ ରଖିଛି, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯବ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର। ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବାମପକ୍ଷୀ ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଦୁଇ ଭାଗ କରା ଦର୍ଭା ଦେବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣଙ୍କର ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବାମପକ୍ଷୀ ବିଧିରେ ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି, ରାଜା କିମ୍ବା ଯାତ୍ରୀ ଖାଦ୍ୟ ଆଶା କରି ଆସିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ମନମତା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ଅସଲ ରୂପ ଲୁଚାଇ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି, ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାର କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅତିଥି ଯଦି ସ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କଲେ ସ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଖାଦ୍ୟରୁ ଲୁଣ ଓ ଅଚାର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ଅନୁମତି ନେଇ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକୁ ‘ସ୍ଵାହା’ କରି ଅନ୍ନ ଦେବା, ପରେ ସୋମକୁ ଯିଏ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦେବା; ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଭାଇବସ୍ୱତକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନ୍ନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ ଏକ ମୁଠି ଭଲ ତିଆରି ଅନ୍ନ ଦେବା; ଦେବା ପରେ ଚାହିଁ ଏହା ଉପରେ କିଛି କଥା କହିବା ଉଚିତ, ହିଂସା ନକରି। ଏହି ଅନ୍ନ ଶାନ୍ତ, ମୃଦୁ, ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ଦେବା ସମୟରେ ଭକ୍ତି, ନିୟମ, ତଥା କ୍ରୋଧ ନକରି ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା, ଭୂମିରେ ତିଳ ବିଛାଇବା, ଏବଂ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର: “ମୋ ବାପା, ଦାଦା, ପ୍ରଦାଦା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଆଜି ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଅଂଶରେ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଭୂମିରେ ଦିଆ ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ତିଳୋଦକ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ମୋର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ମୋର ମାମା, ତାଙ୍କ ପିତା, ତାଙ୍କ ପିତା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍ଟ ଭୂତମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉନ୍ତୁ।" ହରି, ଯଜ୍ଞର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ନର ଉପଭୋକ୍ତା, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେମନ୍ ଓ ଅସୁରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୋଇଯାଉନ୍ତୁ। ଏହି ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଅନ୍ନ ବିଛାଇବା ଏବଂ ସମୟ ସମୟରେ ପାନୀୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଇ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ତେବେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ପିତୃଗଣଙ୍କ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦେଇ ମାତୃପକ୍ଷୀ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତିଳପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଫୁଲ, ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ ଦର୍ଭା ଉପରେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପିତାକୁ ତିଳପିଣ୍ଡ ଦେବା; ପରେ ଦାଦାକୁ, ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମାତୃପକ୍ଷୀ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତିଳପିଣ୍ଡ, ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଦେବା; ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଚାର କରି ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଦାନ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦେବା; ‘ଶୁଭ ହେଉ’ ବୋଲି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବା ଉଚିତ। ଦାନ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବତା ଏହାରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ତଥା’ କହିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନିବେଦନ କରିବା, ଗୋମାନେ ମୁକ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ। ମାତୃପକ୍ଷୀ ପିତୃଗଣ, ଦେବତାମାନେ, ତିଳ, ଦାନ ଦେଇ ଉପଚାର କରିବା ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ କ୍ରିୟା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ପିତୃଗଣ ଓ ମାତୃପକ୍ଷୀ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ମାନ ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବା, ସମ୍ମାନ କରିବା; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦିବା ଉଚିତ। ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦାସ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଏପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପିତୃ ଓ ମାତୃପକ୍ଷୀ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ରାଦ୍ଧରେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ ପୂର୍ବଜମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ତିନିଟି ବସ୍ତୁ ସ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ: ପୁତ୍ର, ଦର୍ଭା ଓ ତିଳ; ଏହା ସହିତ ଚାନ୍ଦି ଦାନ, କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ, ଶ୍ରୁତି ଗାନ ଉତ୍ତମ। ସ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ କ୍ରୋଧ, ଯାତ୍ରା ଓ ଉତ୍ସୁକତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ତିନି ବସ୍ତୁ ଖାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ବିଶ୍ୱଦେବ, ପିତୃ, ମାତୃପକ୍ଷୀ ପିତୃ ଓ ନିଜ ପରିବାର ସ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଉଚିତ ଭାବେ କରିଲେ ସମସ୍ତେ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ପିତୃଗଣଙ୍କ ସମୂହ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞର ଆଧାର; ଏହିପରି ସ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଏକାଗ୍ରତା ପ୍ରଶଂସିତ। ଯଦି ଏକ ଯୋଗୀ ଏକ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଜନକାରୀ ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଔର୍ବ କହିଲେ: “ସ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ନ, ମାଛ, ଖରଗୋସ, ନେଉଳ, ଶୁଆ, ଛେଉ, ମେଉଁ, ଶେଉଁ, ହରିଣ, ଅରଣ୍ୟ ମୃଗ ମାଂସ ଦିଆଯାଏ। ବର୍ଷ ଅନୁଯାୟୀ ମେଉଁ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମୃଗ ମାଂସ ଦେଲେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ମିଳେ; ସେମାନେ ବଦ୍ରୀଣସ ମାଂସରେ ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତି। କଟା ମାଛ ମାଂସ, କାଳଶାକ ଶାକ ଓ ମଧୁ ସ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ।