ମଧୁସୂଦନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ି ଦୃତ ଚାଲି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। କେହି ଗୋପୀ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗାଇଲେ, କେହି ଧ୍ୟାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣିଲେ, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ମନରେ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। କେହି ଗୋପୀ "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ" ବୋଲି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କଲେ, ଆଉ କେହି ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। କେହି ଜେଉଁଠାରେ ବଡ଼ମାନେ ବସିଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ଘର ଭିତରେ ରହି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଗଲା, ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ପାପ ପ୍ରଶମିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟରେ ରହିଗଲେ। କେହି ଗୋପୀ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ୱାସ ରୋକି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ଗୋବିନ୍ଦ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ରାସ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚଳାଚଳକୁ ଅନୁକରଣ କରିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଘୁରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ନଥିବାବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ କହିଲେ: "ମୁଁ କୃଷ୍ଣ—ମୋ ଚରଣ ଚାଲି ଦେଖ!" ଆଉ କେହି କହିଲେ, "ମୋର ଗୀତ ଶୁଣ, ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ!" କେହି କହିଲେ, "ଦୁଷ୍ଟ କାଳିୟା, ଏଠାରେ ରୁହ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣ!" ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ମାରି, ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଚଳନକୁ ଅନୁକରଣ କଲେ। ଆଉ କେହି କହିଲେ, "ଓ ଗୋପମାନେ, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ମୁଁ ଗୋବର୍ଧନ ଉଠାଇଛି, ବର୍ଷାକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।" ଆଉ ଗୋପୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଧେନୁକାକୁ ମାରିଛି, ଏବେ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଛି।" ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ସମସ୍ତେ ମିଶି ବୃନ୍ଦାବନର ସୁନ୍ଦର କୁଞ୍ଜଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋପୀ ଭୂମିକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନୋହର ଚକ୍ଷୁ ତିବ୍ର ହେଲା। ସେ କହିଲେ: "ଦେଖ, ଏହି ପଦଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ପତାକା, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଅଛି—ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ଚିହ୍ନ।" "କେହି ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗୋପୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଲେ; ଏହି ସ୍ଲିମ୍ ଏବଂ ସମୀପ ଚରଣ ଚିହ୍ନ ତାହାର। ଏଠି ଦାମୋଦର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଲ ତୋଳିଥିଲେ, କାରଣ ଏଠି କେବଳ ତାଙ୍କ ଚରଣର ଆଗ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମାଳ୍ୟ ପିନ୍ଧାଇ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ—ଦେଖ।" "ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ନିଜ ଶରୀରର ଭାର ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଚାଲି, ତାଙ୍କ ପଦ ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନଥିବା ପରି ଚାଲିଛି। ଦେଖ, ବନ୍ଧୁ! ଏଠି ସେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ନେଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଉଛି ସେ ନିଜେ ଚାଲୁନଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତ ସ୍ପର୍ଶରେ, ଏହି ଚତୁର ଗୋପୀ ଅବହେଳିତ ଅନୁଭବ କରି, ଧୀରେ ଚାଲିଛି, ନିରାଶ ଓ ଅଶାନ୍ତ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବି।' ଏହି ପଥ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ହୋଇଛି।" "କୃଷ୍ଣ କୁଞ୍ଜରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଏଠାରେ ନାହିଁ। ଫେରିଯାଅ, ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଆସୁନଥିବା ସ୍ଥାନ।" ଏପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ ଫେରି ଯାଇ, ଯମୁନା ତୀରେ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ବିୟୋଗ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ସହଜ ଭାବରେ ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ଭୃକୁଟି ଉଠାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ହରିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମଧୁମୁଖ ଦେଖି ଶିର୍ଷ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପିଇଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି। ତାପରେ, ମାଧବ କେତେକ ଗୋପୀଙ୍କୁ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ, କେତେକଙ୍କୁ ଭୃକୁଟି ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚାହାଣିରେ, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ହାତ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆକର୍ଷିତ କଲେ। ଏଭଳି ଆନନ୍ଦିତ ମନ ଥିବା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ହରି ଗରିମାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ଯଦିଓ ରାସ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ହରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ରାସ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କଲେ, ତାଙ୍କ ହାତ ସ୍ପର୍ଶରେ ଗୋପୀମାନେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରିଲେ। ତାପରେ ରାସ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଗୁଂଗୁର ଝଙ୍କାର, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ମଞ୍ଜୁଳ ହେଲା। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଓ ପଦ୍ମସରୋବର ଉପରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ କେବଳ "କୃଷ୍ଣ" ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଘୂରିଘୂରି ଥକିଯିବା ସମୟରେ, ଗୋପୀ ତାଙ୍କ ଲତାପରି ହାତ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ମଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିପଦ ଶୋଭା ଦେଖି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ହରିଙ୍କ ଗାଳରେ ଗାଳ ଲଗାଇ, ଗୋପୀର ହାତ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ଘନ ଘନ ପସିନା ଆସିଲା। ଯେତେବେଳେ ରାସ ଗୀତ ଗାଯାଉଥିଲା, "କୃଷ୍ଣ" ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚ ହେଉଥିଲା; ସେମାନେ "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ" କୁହି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କଣ୍ଠ ତିନିପ୍ରକାର ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲି, ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସାମ୍ନା ଓ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।