ବ୍ରଜର ଗୋପମାନେ ଏକ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ତୟାରି ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଜିଜ୍ଞାସା ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ କଥା ହେଲେ। ସେ ବଡ ଆଦର ସହ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ତୁମେ ଏତେ ଖୁସି ଓ ଉତ୍ସାହିତ?” ନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ମେଘ ଓ ଜଳର ଅଧିପତି। ସେଇ ମେଘମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ଏହି ବର୍ଷାରୁ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଇଥାଉ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥାଉ। ଏହି ବର୍ଷାର ଫଳରେ ଗୋମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ମଜବୁତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେଠି କେବେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ନାହିଁ, ଘାସ ଅଭାବ ନାହିଁ, କେହି ଖାଲିପେଟ ରହେ ନାହିଁ। ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଗୋମାନେ ଦୁଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜଳ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ବର୍ଷାକାଳରେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥାଉ।” ନନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ବିଷୟକ କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ (ଦାମୋଦର) କିଛି ଏପରି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ରୋଷିତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଆମେ କୃଷକ ନୁହେଁ, ବାଣିଜ୍ୟ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁନାହିଁ; ବନରେ ରୁହୁଥିବା ଆମ ପାଇଁ ଗୋମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା। ଦର୍ଶନ, ତିନୋଟି ବେଦ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ରାଜନୀତି—ଏହି ଚାରି ଶାଖା ଜ୍ଞାନର; ଏବେ ମୋଠାରୁ ବାଣିଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଗୋପାଳନ—ଏହି ତିନି ଜୀବିକା; ବାଣିଜ୍ୟ ଏହି ତିନି ଉପାୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ। କୃଷକଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷି, ବଣିକଙ୍କ ପାଇଁ ବାଣିଜ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଗୋପାଳନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜୀବିକା; ଏହିଭଳି ବାଣିଜ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା; ସେଉଠି ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସମ୍ବଳ। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ମାଟିର ସୀମା, ସୀମା ପରେ ଥିବା ବନ, ବନ ପରେ ପାହାଡ଼—ଏହି ସବୁ ଆମର ଶରଣ। ଏଠି କୌଣସି ଦ୍ୱାର, ବାଡ଼, ଗୃହସ୍ଥ କିମ୍ବା ଭୂମିମାଳିକ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଚକ୍ର ଚଳାଇ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଆମ ପରି ସୁଖୀ କେହି ନାହିଁ। କୁହାଯାଏ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଓ ବନରେ ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାଡ଼ି ଦିଆଯାନ୍ତି, ବନରେ ରୁହୁଥିବା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ମାରାଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗୋପୂଜା କରାଯାଉ; ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆମର କଣ କାମ? ଗୋମାନେ, ପାହାଡ଼, ଘୋଡ଼ା ଓ ଦେବତାମାନେ ଆମର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞରେ, କୃଷକମାନେ ହଳଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଆମେ ବନ ପାହାଡ଼ରେ ରୁହି, ପାହାଡ଼ ଓ ଗୋପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ତେଣୁ, ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର; ବଳିପ୍ରଦାନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କର। ସମସ୍ତ ଗାଁର ଜନମାନେ ଭୟ ବିନା ଏକଠା ହେଉ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ଏହାର ଭାଗ ନିଅନ୍ତୁ। ପୂଜା, ହୋମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନ ପରେ, ଗୋମାନେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଦେଖାଯାଉ। ମୋ ଏହି ମତ ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଗୋମାନେ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।” ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, “ବାପା, ତୁମ ମତ ଅତି ଉତ୍ତମ; ଆମେ ସବୁ କରିବୁ, ପାହାଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବୁ।” ଏହିପରି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ପାହାଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ପାହାଡ଼କୁ ଦଧି, ଖିର, ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେମାନେ ଶତ-ଶତ, ସହସ୍ର-ସହସ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବରୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ତା’ପରେ ଗୋମାନେ ପୂଜିତ ହୋଇ ପାହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ; ବୃଷମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ମେଘମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ପାହାଡ଼,” ଏବଂ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଆଣିଥିବା ବଡ଼ ପରିମାଣ ଭୋଜ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ଆଉ ଏକ ଆକୃତିରେ କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେ ସହିତ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି ପୂଜା କଲେ, ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶରୀର ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଗୋପମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ନିଜ ଶରଣ କରି ନିଜ ଗୋଚରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନିତ ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବିଶେଷ ବର୍ଷା ଦେଇଥିବା ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ମେଘମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କରି କହିଲେ, “ମୋ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ତୁମେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତ୍ୱରିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଭରସା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନ କରି, ମୋ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୋମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଗୋମାନେ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଉ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ହାତୀ ପରି ଚଢ଼ି, ବାତ୍ୟା ଓ ବର୍ଷାରେ ତୁମେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗ କରିବି।” ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ଓ ବର୍ଷା ଝଂପ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାରେ ଗୋମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏମିତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକି, ଆକାଶ ସବୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅତିଶୟ ବର୍ଷାରେ ଆବୃତ ହେଉଥିଲା।