ପ୍ରକୃତିର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଥିଲା, ତାରାମାନେ ଏକାଗ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏମିତି ଚାଲୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ଯୋଗୀ ମହାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହୁଏ। ଦୀରେ-ଦୀରେ ପାଣି କୂଳରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଜମି, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅଧିକାରବୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଝିଲିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ହଂସମାନେ ପୁଣି ଝିଲିକୁ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଜୟ କରି ବାଧାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସମୁଦ୍ର ଅତି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତାହାର ପାଣି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସମସ୍ତଠାରେ ପାଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ମଳ ହେଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଣି ପରିଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ଆକାଶ ମେଘରହିତ ଏବଂ ଦୌଷ୍ୟମୁକ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ଦୁଃଖର ଦଳକୁ ଦହି ମନକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ତାରାମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ମହାବିବେକ ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖକୁ ଶାନ୍ତ କରେ। ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ସେ ଆକାଶରୁ ମେଘ, ଭୂମିରୁ କାଦଳି, ଓ ପାଣିରୁ ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଅପସାରଣ କଲେ, ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ପଛକୁ ଆଣେ। ପ୍ରାଣାୟାମ ଅଭ୍ୟାସରେ ଯେପରି ନିତ୍ୟ ନିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଓ କୁମ୍ଭକ ଦ୍ୱାରା ଝିଲିର ପାଣି ଭରିବା ଓ ଖାଲି ହୁଏ। ଏପରି ଶୁଭ ଋତୁ ଆସିଲା, ଆକାଶ ଏବଂ ତାରାମାନେ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭୃଜବାସୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଭବ୍ୟ ଉତ୍ସବ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଜିଜ୍ଞାସାବଶତଃ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଆପଣମାନେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ?" ସେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ। ନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ରାଜା, ମେଘ ଓ ପାଣିର ଅଧିପତି; ସେ ମେଘମାନେକୁ ବର୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତି। ସେହି ବର୍ଷାରୁ ଫସଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଜନ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରୁ। ଏହି ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବର୍ଷାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଚାଷରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷା ଦେଉଥିବା ମେଘ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟ, ଘାସ ଅଭାବ ନାହିଁ, ଏବଂ କେହି ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏନି। ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପାଣି, ଏବଂ ପର୍ଜନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଏବଂ ଆମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳିଦାନ ଦେଇ ପୂଜନ କରୁ।" ନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦାମୋଦର କୃଷ୍ଣ ଏମିତି କହିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକପାଳ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। "ଆମେ କୃଷକ ନୁହେଁ, ବା ବ୍ୟବସାୟୀ ନୁହେଁ; ବାପା, ଆମ ପାଇଁ ଗାଈ ହେଉଛି ଦେବତା, କାରଣ ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଛୁ। ଦର୍ଶନ, ତିନି ବେଦ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ରାଜନୀତି—ଏହି ଚାରିଟି ଶାଖାରେ ଜ୍ଞାନ ରହିଛି; ବ୍ୟବସାୟ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ତୃତୀୟ ଗୋପାଳନ—ଏହି ତିନି ଜୀବିକା; ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବାନ, ବ୍ୟବସାୟ ଏହି ତିନି ଉପାୟରେ ଆଧାରିତ। କୃଷି କୃଷକଙ୍କ ଜୀବିକା, ବ୍ୟବସାୟ ବଣିକଙ୍କ, ଆମ ପାଇଁ ଗାଈ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବିକା; ଏହିପରି ବ୍ୟବସାୟ ତିନି ପ୍ରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ପାଇଁ ସେଉଁଠି ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଶାଖା ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା; ସେଠିକୁ ହିଁ ପୂଜିବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ଥାନ। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜିନିଷ ଅର୍ପଣ କରି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଉନାହିଁ। ମାଟିର ସୀମା, ସୀମା ପରେ ଜଙ୍ଗଲ, ତାହାପରେ ପର୍ବତ—ଏହିସବୁ ଆମର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱାର, ବାଡ଼ ନାହିଁ, ଘରବାଲା ବା ଜମିଦାର ନାହିଁ; ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଚକ୍ର ବହନ କରୁଥିବାମାନେପରି ଆମେ ଯେପରି ଖୁସି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।" "ଏହି ପର୍ବତ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତ୍ୟାଗିଦିଆଯିବା ପରେ, ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହତାହତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ଗିରି ବଳି ଓ ଗୋ ବଳି କରାଯାଉ; ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆମ ପ୍ରୟୋଜନ କ'ଣ? ଗାଈ, ପର୍ବତ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଦେବତା ଆମର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ବଳିରେ, କୃଷକ କୃଷି ବଳିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ଆମେ ପର୍ବତ ଓ ଗାଈ ବଳିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପର୍ବତରେ ବସୁଛୁ।" "ଏହିପରି, ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜନ କର, ବଳି ପଶୁମାନେକୁ ବିଧିମତ ନିବେଦନ କର। ଗାଁର ସମସ୍ତ ଜନସମୂହକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଏକତ୍ର କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ଏହାର ଭାଗ ନିଅନ୍ତୁ। ପୂଜା ଓ ହୋମ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ଗାଈମାନେ ଶରଦ୍ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତୁ। ମୋ ଏହି ମତ ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଷ୍ପାଦନ କଲେ, ଗାଈ, ପର୍ବତ ଓ ମୋ ପାଇଁ ସନ୍ତୋଷ ହେବ।" କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୃଜବାସୀମାନେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି କହିଲେ, "ଅତି ଉତ୍ତମ, ଅତି ଉତ୍ତମ! ତୁମ ମତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ; ଆମେ ସବୁ କରିବୁ, ପର୍ବତ ବଳି କରାଯାଉ।" ଏପରି ଭୃଜବାସୀମାନେ ପର୍ବତ ବଳି କଲେ; ତାହାରେ ଦଧି, ଖିର, ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ପର୍ବତକୁ ନିବେଦନ କଲେ। ସେମାନେ ଶତ-ଶତ, ସହସ୍ର-ସହସ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଖାଇଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଶାସନ କରିଥିଲେ। ପରେ ଗାଈମାନେ ପୂଜିତ ହୋଇ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ; ବଳଦମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ମେଘ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।