ବଳରାମ ରୋଷରେ ଚକଚକିଯାଇଥିବା ଆଖି ସହ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଲମ୍ବାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ସେଇ ଘାଏଁରେ ପ୍ରଲମ୍ବାସୁରଙ୍କ ଆଖି ବାହାରି ଆସିଲା। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଏବଂ ସେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଲମ୍ବାସୁର ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପବାଳକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବାସୁର ନିହତ ହେବା ପରେ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁପରି ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ବଳରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ପୁନଃ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ବଳରାମ ଓ କେଶବ (କୃଷ୍ଣ) ଗୋଚର ମାଝିରେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ପଦ୍ମ ଫୁଲିଥିବା ଶରତ୍ ଆସିଲା। ଜଳାଶୟରେ ଥିବା ମାଛମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ଘରସ୍ଥ ଲୋକେ ପୁଅମାନେ ଓ ଜମି ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ରଖି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ବନରେ ମୟୂରମାନେ ଦମ୍ଭ ଛାଡ଼ି ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସଂସାରର ଶୂନ୍ୟତା ବୁଝନ୍ତି। ଶୁଧ୍ଧ, ଧଳା ମେଘମାନେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଘର ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ହ୍ରଦମାନେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେହୀମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ କରନ୍ତି। ଶରତ୍ ଜଳ ମାନେ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ହୃଦୟର ମନ ଜ୍ଞାନରେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେଣୁ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଏକତାର ଭାବେ ଚମକୁଥିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏମିତି ଚାଲୁଥିଲେ, ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ଆତ୍ମା ଥିବା ଯୋଗୀ ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଜଳ ତୀର ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୁଅ ଓ ଜମି ଉପରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଅନାସକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ହଂସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ହ୍ରଦ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ପୁଣି ହ୍ରଦକୁ ଫେରିଆସିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଜୟ କରି ପୁଣି ଯୋଗର ସଂଯୋଗ ପାଆନ୍ତି। ସମୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ତପସ୍ବୀ ଦୀର୍ଘ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶାନ୍ତ ଆତ୍ମା ଲାଭ କରେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଶରତ୍ ଋତୁରେ ଆକାଶ ମେଘମୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଯୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ଦୁଃଖ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ତାରାମଣିର ଅଧିପତି (ଚନ୍ଦ୍ରମା) ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ମହାବିବେକ ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖକୁ ଶମ କରେ। ଶରତ୍ ଋତୁରେ, ସେ ଆକାଶରୁ ମେଘ, ଭୂମିରୁ ମାଟି, ଓ ଜଳରୁ ଅପବିତ୍ରତା କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷୟରୁ ହଟାଏ। ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଯେପରି ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ, ବାହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଧାରଣା କରାଯାଏ, ଏହିପରି ହ୍ରଦମାନେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଖାଲି ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଋତୁ ଆସିଲା, ଆକାଶ ଓ ତାରା ନିର୍ମଳ ଥିଲା, ତେବେ କୃଷ୍ଣା ଦେଖିଲେ ଯେ, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣା ଜ୍ଞାନୀ ମନରେ ଏକ ଉତ୍ସୁକତା ନେଇ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଆପଣମାନେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି?" ସେ ନନ୍ଦକୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଚାରିଲେ। ତେବେ ନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ମେଘ ଓ ଜଳର ଅଧିପତି। ସେ ମେଘମାନେକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ବର୍ଷା କରାନ୍ତି।" "ସେଇ ବର୍ଷାରୁ ଫସଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟେ ଏହି ଫସଲ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରିଥାଉ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଥାଉ। ଏହି ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବର୍ଷାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଘାସ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ନାହିଁ, ଘାସ ଅଧିକ ଓ କେହି ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜଳ ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ ଏହି ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।" "ତେଣୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଖୁସିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରୁଥାଉ।" ନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣି, ଦାମୋଦର (କୃଷ୍ଣା) ଏବେ ଏମିତି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। "ଆମେ କୃଷକ ନୁହଁ, ବା ବ୍ୟବସାୟୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ବାପା, ଆମ ପାଇଁ ଗାଈ ହେଉଛି ଦେବତା, କାରଣ ଆମେ ବନରେ ବସୁଛୁ।" "ଦର୍ଶନ, ତିନି ବେଦ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ରାଜନୀତି—ଏହି ଚାରି ଶାଖା ଜ୍ଞାନ; ଏବେ ଆପଣ ବ୍ୟବସାୟ ବିଷୟରେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ତୃତୀୟ ଗୋପାଳନ—ଏହି ତିନି ଜୀବିକା; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ୟବସାୟ ଏହି ତିନି ଉପାୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ଶାଖା। କୃଷି କୃଷକଙ୍କ ଜୀବିକା, ବ୍ୟବସାୟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ଗାଈ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜୀବିକା; ଏହିପରି ବ୍ୟବସାୟ ତିନି ପ୍ରକାରର।" "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଶାଖା ଜ୍ଞାନ ସେ ପ୍ରଚଳନ କରେ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେବତା; ସେଠିକୁ ହିଁ ପୂଜା କରିବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସମ୍ବଳ। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ କେବେ ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ପାଉନାହିଁ।" "ଖେତର ସୀମା, ସୀମା ପରେ ବନ, ବନ ପରେ ପାହାଡ଼—ଏହିସବୁ ଆମର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱାର, ବା ଘର, ବା ଜମିମାଲିକ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପରି ଖୁସି କେହି ନାହିଁ।