କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗଭୀର ସଂଭାଷଣ ଘଟିଲା । କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁନ୍ତି କି, ଏହି ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିଛୁ ? ପୃଥିବୀର ମୂଳ କାରଣ ଆମେ ଦୁଇଁଯିଏ । ଆକାଶ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ନଦୀମାନେ ତୁମର କେଶ, ପୃଥିବୀ ତୁମର ପାଦ, ତୁମର ମୁଁହ ଅଗ୍ନିର ଅନନ୍ତ ରୂପ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୁମର ମନ, ପବନ ତୁମର ଶ୍ୱାସ, ଚାରିଦିଗ ତୁମର ଅବିନାଶୀ ବାହୁ । ଭଗବାନ, ମହାତ୍ମା, ହଜାର ମୁଁହ, ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ହଜାର ହଜାର ପଦ୍ମର ମୂଳ ତୁମେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି, ଏବଂ ହଜାର ମୁନି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି । ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଅବତାର ରୂପ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିଠାରୁ ତୁମର ଉପାସନା କରାଯାଏ । ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁନ୍ତି କି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶେଷରେ ତୁମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ ? ହେ ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ; ଚଳିତ ଓ ଅଚଳିତ ସମସ୍ତ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଅଜନ୍ମା, ସମୟ ତୁମେ, କ୍ଷଣର ଆରମ୍ଭ ତୁମେ, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆଦିରୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ । ଯେପରି ଜଳ ଉପସାଗର ଅଗ୍ନିରେ ଶୋଷିତ ହୁଏ, ପରେ ହିମ ରୂପେ ପରିଣତ ହୁଏ, ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଗଳି ଜଳ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମେ ସଂକୋଚ କଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୁନଃ ତୁମଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ । ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଆମେ ଦୁଇଁଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱର କାରଣ; ଏହି ସଂସାର ମାନେ ଆମେ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛୁ । ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ଅପାର ଆତ୍ମା; ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦାନବ ପ୍ରଳମ୍ବକୁ ବିନାଶ କର । ମାନବ ରୂପରେ ନିର୍ଭର କରି, ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର ।" ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ: ଏପରି ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ବଳରାମ ହସି ଉଠିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଳମ୍ବ ଦାନବକୁ ବିପଦରେ ପକାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ରୋଷରେ ଲାଲ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବଳରାମ ପ୍ରଳମ୍ବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚି ମାରିଦେଲେ; ଏହି ଘାତରେ ପ୍ରଳମ୍ବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଚାଉଁ ହୋଇଯିବା ଦେଖାଗଲା । ତାଙ୍କ ମଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବିସରିଲା, ଏବଂ ସେ ଦାନବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ବଳରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପାଳମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ, “ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!” ଏହିପରେ ଦାନବ ନିପାତ ପରେ ବଳରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଗୋକୁଳକୁ ପୁନଃ ଫେରିଲେ । ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଚରାଗାହରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ବର୍ଷା ଋତୁ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଓ ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଯାଇଥିଲା । ପାଖରେ ଥିବା ଜଳାଶୟରେ ମାଛମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଘରସ୍ଥ, ସନ୍ତାନ ଓ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ । ବନରେ ମୟୂରମାନେ ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସଂସାରର ଶୂନ୍ୟତା ଉପରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଶୁଦ୍ଧ ଧଳା ମେଘମାନେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଖାଲି କରିଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଘର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ହ୍ରଦମାନେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ । ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଶରତ୍ ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନ ବିବେକରେ ପରିପକ୍ୱ ହୁଏ । ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଏକାଗ୍ର ଅଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟେ ବିହରିଥାଏ । ଦୀରେ-ଦୀରେ ଜଳ ତୀର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କ୍ଷେତ୍ର-ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ହଂସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ହ୍ରଦକୁ ପୁନଃ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରି ସଂଯୋଗ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ସାଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ସମସ୍ତ ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ । ଶରତ୍ ଋତୁରେ ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ହୋଇଗଲା, ମେଘ ଦୂର ହୋଇଯିବା ପରି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦଗ୍ଧ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ମହାବିବେକ ଅହଂକାର ଜନିତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ କରେ । ସେ ଶରତ୍ ରୁତୁରେ ଆକାଶରୁ ମେଘ, ଭୂମିରୁ କାଦି, ଜଳରୁ ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ନିଗ୍ରହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଥ ଠାରୁ ଦୂର କରେ । ପ୍ରାଣାୟାମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯେପରି ନିତ୍ୟ ଜଳ ଭରାଓ ଖାଲି ହୁଏ, ଏହିପରି ହ୍ରଦମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ପୂରଣ ଓ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ । ଋତୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଆକାଶ ଓ ତାରାମାନେ ନିର୍ମଳ ହେଲେ, ତାହା ଦେଖି ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ବିଶାଳ ଉତ୍ସବ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ । ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି ?” କୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦକୁ ଦୃଢ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଚାରିଲେ । ନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ମେଘ ଓ ଜଳର ନାୟକ; ସେ ମେଘମାନେକୁ ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତି ଯାହାଫଳରେ ବର୍ଷା ହୁଏ । ସେଇ ବର୍ଷାରୁ ଫସଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଫସଲ ଭୋଗ କରିବା ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥାଉ । ଏହି ଗାଁମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ଘାସ ଖାଇ ସେମାନେ ସୁଖୀ ଓ ସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ନାହିଁ, ଘାସ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, କେହି ଭୁକ୍କରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଗାଁମାନେ ଦୁଧ ଦେଇ ମାନେ, ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜଳ ଅଟୁଟ ରଖିଥାନ୍ତି, ପର୍ଜନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ।