ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍ଗକୁ ଏଉଁ ଧରି ଧରି, ସମସ୍ତେ ଭାଣ୍ଡୀର ନାମକ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ଆସିଲେ। ସେଠି ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ହାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦାନବ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଇ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଳକ ମେଘ ଭିତରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଭାବରେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲା। ସେଇ ଦାନବ, ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଓଜନ ବହିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଇ, ବର୍ଷାକାଳୀନ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଆକାରରେ ବଡ଼ ହେଇଗଲା। ସଂକର୍ଷଣ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦାନବ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହଧାରଣ କରିଛି, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ମୁଣ୍ଡରେ ତିଜୁରା ମୁକୁଟ ଚମକୁଛି। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ରଥଚକ୍ର ପରି ଆଖି, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ପଦଚାଳନ; ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ସଂକର୍ଷଣ, ଭୟହୀନ ଭାବେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଁଥିବା ସମୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଏହି ଦାନବ ଗୋପାଳକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ନେଇ, ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଁଛି—ଦେଖ! ମଧୁସୂଦନ, ଏବେ କଣ କରିବି? ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମୋତେ ନେଉଁଛି।” ଏହା ଦେଖି, ମହାପୁରୁଷ ଗୋବିନ୍ଦ, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ହସି ହସି ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ମାନବୀୟ ଭାବ ଧାରଣ କରୁଛ? ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟର ରହସ୍ୟ ତୁମେ! ହେ ପ୍ରାଚୀନ, ସମସ୍ତ କାରଣଙ୍କ କାରଣ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ବୀଜ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ରୂପକୁ ମନେ ପକାଅ—ଏକମାତ୍ର ଯେପରି ଏକମାତ୍ର ସାମୁଦ୍ରିକ ଜଳରେ ସବୁ ବିଲୀନ ହୁଏ। ତୁମେ ଓ ମୁଁ—ଏହି ଭୂମିର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ଏହି ମରଣଧାମର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ଆକାଶ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ, ନଦୀ ତୁମ କେଶ, ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଦ, ତୁମ ମୁଁହ ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୁମ ମନ, ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ, ଚାରିଦିଗ ଅମର ହସ୍ତ। ଭଗବାନ ତୁମେ ହଜାର ମୁଁହ, ହଜାର ହାତ, ହଜାର ପାଦ, ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପର ଧାରୀ; ହଜାର ଶତଦଳର ମୂଳ, ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା, ଅନେକ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଶ୍ରୀବଦନ କରନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ତୁମ ଅବତାର ରୂପ, କେହି ଅନ୍ୟ ଜାଣିନଥିବା; ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ପୂଜିତ। ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ମଧ୍ୟେ ବିଲୀନ ହୁଏ, ଏହା ତୁମେ ଜାଣନାହାଁ? ଏହି ଭୂମି ତୁମେ ଧାରଣ କରୁଛ, ଅନନ୍ତ ରୂପୀ; ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ତୁମେ ବହନ କରୁଛ। ଅଜନ୍ମା, ସମୟ ତୁମେ, ଖ୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ ତୁମେ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ନାନା ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଯେପରି ଜଳ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନିରେ ପିଇଯାଏ, ପରେ ହିମରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ପରେ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସହିତ ହିମାଳୟରେ ଜଳ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମେ ବିଶ୍ୱକୁ ଆତ୍ମସାତ କର, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିରେ ମନ ଦେଉଛ, ବିଶ୍ୱ ପୁଣି ତୁମୁଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା କଳ୍ପନାରୁ ପାରେ ନୁହେଁ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ରୂପ ଧାରଣ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏକମାତ୍ର କାରଣ। ମୋତେ ମନେ ପକାଅ, ଏହି ଅପାର ଆତ୍ମାକୁ; ତୁମ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦାନବକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କର। ମାନବ ରୂପରେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ଏପରି ମହାପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ବଳରାମ ହସିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଲମ୍ଭାସୁରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ରକ୍ତାବଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ପ୍ରଲମ୍ଭାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ କଲେ, ଏହି ଘାତରେ ପ୍ରଲମ୍ଭାସୁରଙ୍କ ଆଖି ବାହାରିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଲମ୍ଭାସୁର ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ: “ବହୁତ ଭଲ! ବହୁତ ଭଲ!” ଦାନବ ବିଧ୍ୱଂସ ପରେ, ଗୋପମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ସହ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ପୁଣି ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିଲେ। ଏହିପରି ରାମ ଓ କେଶବ ଗୋଚରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ବର୍ଷାକାଳ ଶେଷ ହୋଇ, ଶରତ୍କାଳ ଆସିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲି ଉଠିଥିଲା। ଜଳାଶୟରେ ମାଛମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସକ୍ତି ରଖି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ବନରେ ମୟୂରମାନେ ନିଜ ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସଂସାରର ଶୂନ୍ୟତା ବୁଝିଥିବା ଭାବରେ ଅନାସକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଶୁଧ୍ଧ ଧଳା ମେଘମାନେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଦେଇ ଆକାଶକୁ ଛାଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ଘର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ହ୍ରଦମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ। ଶରତ୍ ଜଳ ମାନେ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ପ୍ରସ୍ତାର ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଅବିଭକ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଜଳ ଦୀରେ ଦୀରେ କୂଳ ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରରେ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ହଂସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ହ୍ରଦକୁ ପୁଣି ଫେରିଆସିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୁଣି ଯୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ତାହାର ନିର୍ମଳ ଜଳ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଯତି ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଲାଭ କରିଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଣି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଶରତ୍ ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ମେଘ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ଦୁଃଖ ଦାହ କରି ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ମହାବିବେକ ଅହଂକାର ଜନିତ କ୍ଲେଶକୁ ଶାନ୍ତ କରେ। ଶରତ୍ ରାଜା ଆକାଶରୁ ମେଘ, ପୃଥିବୀରୁ ମାଟି, ଜଳରୁ ମଳ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଥରୁ ଦୂର କରେ।