ସେ ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ପୋଷାକ ଉପରେ ସୁନା ଓ କଳା ଧୂଳି ଲାଗିଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସଜିତ ଥିଲେ; ଦୃଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ସ୍ୱେତ ଓ କଳା ମେଘର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱର ସିଦ୍ଧଗଣ ସହ ମିଶି କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ଭାବରେ ଅନ୍ଦାନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ଦେହର ସମ୍ମାନ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବୟସ୍ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଏହାପରେ, ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ—ଝୁଲା ପରି ଖେଳ, କୁସ୍ତି, ଓ ପାଥର ଫିଙ୍ଗିବା ଖେଳରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଦାନବ, ଗୋପ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିଶିଗଲା। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଅନ୍ଧାରେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ନିଜ ଦାନବ ଶକ୍ତି ଲୁଚାଇ ଏକ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ମିଶିଥିଲା। ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବରେ ଗଣନା କରି, ରୋହିଣୀ ନନ୍ଦନକୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଶିଶୁ ଖେଳ—‘ହରିର କ୍ରୀଡା’—ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଜଣ ହୋଇ ଦଳ ଗଠନ କଲେ। ଏଠିରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମା ସହ, ବଳ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହ, ଅନ୍ୟ ଗୋପଗଣ ଏକାଏକି ଦଳ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦଳ ଗଠିତ ହେଇ, ଗୋପମାନେ ଖେଳ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ବଳ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦଳ ଜିତିଲା, ଅନ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତେ ଏକାଏକି ଏକାଏକି ଉଠାଇ ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ଉପରେ ଆସିଲେ; ଏଠିରେ ପରାଜିତମାନେ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବ ବଳରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନେଇ ଚଲିଗଲା, ମେଘରେ ଚାନ୍ଦ ଉଠାଇ ନେଇଯିବା ପରି। ଦାନବ ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଭାର ସହିପାରିଲା ନାହିଁ, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘ ପରି ଦେହ ବଡ଼ କରିଗଲା। ବଳରାମ ଦେଖିଲେ, ଦାନବ ପ୍ରଲମ୍ବ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ପରି ଆକାର ନେଇଛି, ଗଲାପ, ଅଳଙ୍କାର, ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୁକୁଟ ଚମକୁଛି; ଚକ୍ରପରି ଆଖି, ଭୂମିକୁ ଉପ୍ରେ ଉପ୍ରେ ହେଲେ, ଏହି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ବଳରାମ ଉଠାଇ ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭୟହୀନ ବଳରାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: “କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଏହି ଦାନବ ଗୋପ ରୂପ ନେଇ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ନେଇ, ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛି—ଦେଖ! ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମୋତେ ନେଇଯାଉଛି, ଏବେ କଣ କରିବି?” ଏହିପରି ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ— “ତୁମେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଭାବକୁ କିଏଁ ଏତେ ଅନୁମାନ କରୁଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟର ରହସ୍ୟ। ଏହି ଜଗତର ମୂଳ, ଏକମାତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମୁଦ୍ରର ଏକ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ପରି ନିଜ ଅସଲ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର। ତୁମେ ଓ ମୁଁ—ଏ ଭୂମିର ମୂଳ କାରଣ, ଏବଂ ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ଆକାଶ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ନଦୀ ଚୁଲ, ଭୂମି ଚରଣ, ମୁଁହ ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ମନ, ଶ୍ୱାସ ହଳ, ଚାରି ଦିଗ ଅମର ବାହୁ। ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ପାଦ, ଅନେକ ରୂପର ମହାତ୍ମା ଭଗବାନ, ହଜାର ମହାପୁରୁଷ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ଅବତାର ରୂପ କୁ ଜାଣିନାହନ୍ତି; ଏହିପରି ତୁମେ ଉପାସ୍ୟ। ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଛି। ଏହି ଭୂମି ତୁମେ ଧାରଣ କର, ଅନନ୍ତ ରୂପ, ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ତୁମେ ଧାରଣ କର। ଅଜନ୍ମା, ତୁମେ ହିଁ କାଳ, ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆରମ୍ଭ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତର ଆଦିରୁ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛ। ଜଳ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ, ବରଫ ରୂପ ନେଇ, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ସହିତ ପୁନଃ ଜଳ ହେଉଥିବା ପରି, ତୁମେ ନିଜରେ ଏହି ଜଗତକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କର, ତୁମେ ଚିନ୍ତନାତୀତ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଲିନ ହେଉଥିବାବେଳେ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତୁମେ ଓ ମୁଁ—ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା—ଏକମାତ୍ର କାରଣ; ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ଅଲଗା ରୂପ ନେଇଛୁ। ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ଅପାର ଆତ୍ମା; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବକୁ ନଶ୍ଟ କର; ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବଳରାମ ହସିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଲମ୍ବ ଉପରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ, ବଳରାମ ତାଙ୍କ ମୁଠି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘା ଦେଲେ; ଏହି ଘାରେ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ଆଖି ବାହାରିଗଲା। ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିବାରେ, ସେ ଦାନବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ବଳରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ—“ଭଲ କଲା! ଭଲ କଲା!” ଦାନବ ବିନାଶ ପରେ ଗୋପମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ପୁନଃ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଚରାଗାହରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ; ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା, ଶରତ୍ ଆସିଗଲା, ପଦ୍ମ ଫୁଟିଗଲା। ଅତି କ୍ଷୀଣ ଜଳରେ ମାଛମାନେ ଯେପରି ଘରେ ନିଜ ପିଲା ଓ ଜମିର ଆଶାରେ ଘରସ୍ଥ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ, ସେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ମୟୂରମାନେ ନିଜ ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ବିକାର ହୋଇ, ଗୋପୀ ଯୋଗୀମାନେ ଏହି ଜଗତର ଶୂନ୍ୟତା ବୁଝି ନିଜ ଗର୍ବ ଛାଡ଼ିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ମେଘମାନେ ନିଜ ଜଳ ଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏହା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରି। ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ହ୍ରଦମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶାରେ ଜୀବର ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ। ଶରତ୍ ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟି, ଏହି ଜଳ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇଯାଏ।