ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ପଛ ପାଦରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଧେନୁକା ରକ୍ଷସଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଘାତରେ ବଶ ହେଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବାୟୁରେ ଚାଲିଗଲା; ତେବେ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଗଛମାନଙ୍କ ରାଜା ତାଳଗଛ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ତାଳଗଛର ଶୀର୍ଷଭାଗରୁ ଅନେକ ପକ୍କା ଫଳ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଖସିଗଲା, ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ମେଘମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ। ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ଧେନୁକାଙ୍କର ଆନ୍ୟ ଗଧା ଆକୃତିର ଦାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପକିଦେଲେ। ଏଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ପୃଥିବୀ ପକ୍କା ତାଳ ଫଳ ଓ ଗଧା ଦାନବମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହେଲା ଓ ଆଉ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଲା। ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାଁମାନେ ଭୟ ହୀନ ହୋଇ ଖୁସିରେ ସେଇ ତାଳବନ ମଧ୍ୟରେ ଚରିବା ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁ ତରୁଣ ଘାସ ପୂର୍ବରୁ କେହି ଭୋଗ କରିନଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଧେନୁକା ଓ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବା ପରେ, ସେଇ ମନୋହର ତାଳବନ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା। ତାପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଧେନୁକା ରକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭାଣ୍ଡୀର ନାମକ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଡାକିବା, ଗାଇବା, ଗଛ ଖୋଜିବା, ଦୂରରେ ଗାଁମାନେ ଚରାଇବା, ଏବଂ ନାମେ ଡାକି ଡାକି ଘୁରିବା ଲାଗିଲେ। ପଶୁ ଛୁଆଁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଦୋରି କାନ୍ଧରେ ରଖି, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲ ମାଲାରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ଦୁଧ ଗୋଡ଼ିଆ ଛୋଟ ଶଣ୍ଡ ମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ସୁନା ଓ କଳା ଧୂଳିରେ ମେଳି ଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଧଳା ଓ କଳା ମେଘ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ଲୀଳା କରି, ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାନବ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ମାନବ ଦେହର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରି, ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ବୟସ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଖେଳ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଝୁଲା, କୁସ୍ତି, ଓ ପଥର ଛାଡ଼ିବା ଖେଳ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଗୋପ ଛୋକା ଭାବେ ବେଶ ଧରି ଏଠାରେ ଆସିଲା, ଯେଉଁ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଭଳି ମିଶିଗଲା। ସେ ଅବସର ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ବୋଲି ଭାବି, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା। ଏହିବେଳେ ସମସ୍ତେ ଶିଶୁମାନେ ଖେଳୁଥିବା 'ହରି ଲୀଳା' ନାମକ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦଳ ହୋଇ ଉଠିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କ ସହ, ବଳ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଅନ୍ୟ ଗୋପ ସହ ଯୁଗଳ ହୋଇ ଖେଳାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ବଳ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦଳ ଜିତିଲା, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଏକାଏକି ଛାଡ଼ି ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ହାରିଥିବାମାନେ ଆଉଥରେ ଫେରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦାନବ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ତାଳରେ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟରେ ଏମିତି ନେଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ମେଘ ଚାନ୍ଦକୁ ବୋହି ନେଉଛି। ସେ ଦାନବ, ବଳରାମଙ୍କ ଓଜନ ସହିପାରିଲା ନାହିଁ, ବଡ଼ ବଡ଼ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଆକାର ଧାରଣ କଲା। ବଳରାମ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦାନବ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପର୍ବତ ପରି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛି, ମାଳା, ଆଭୂଷଣ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ତିଜ୍ଞ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି। ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ଗଡ଼ି ଚକ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଚାଲିବାରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋହି ନିଆଯାଉଥିବା ବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଏହି ଦାନବ ମୋତେ ଗୋପ ଛୋକା ଭାବେ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ପର୍ବତ ପରି ଦେହ ନେଇ ଉଠାଇ ନେଉଛି—ଦେଖ!" "ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ମୋତେ ନେଉଛି, ଏବେ କଣ କରିବି?" ତେବେ ପ୍ରଭୁ ପାରାଶର କହିଲେ: ସେଇ ବେଳେ ମହାପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣ, ବଳର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ହସି ହସି ବଳଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ କିଏ ଏପରି ମାନବ ଭାବ ଧାରଣ କରୁଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟର ଗୁହ୍ୟତମ! ଏ ଆଦିପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜ, ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର। ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଏ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ଏହି ମାନବ ଲୋକର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ଆକାଶ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ, ନଦୀ ତୁମେଶିର, ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଦ, ତୁମ ମୁଁହ ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନି; ଚନ୍ଦ୍ର ତୁମ ମନ, ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ, ଚାରିଦିଗ ତୁମ ଅବିନାଶୀ ବାହୁ। ପ୍ରଭୁ ସହସ୍ରମୁଖ, ସହସ୍ରହସ୍ତ, ସହସ୍ରପଦ, ଅନେକ ଆକୃତିର ଧାରକ; ସହସ୍ର ଶତଦଳ କମଳର ମୂଳ, ଆଦିଜନ୍ମା—ଏହିପରି ତୁମକୁ ଅନେକ ଋଷି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଦେହ, ଅବତାର ଦେହକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହି ପାଇଁ ତୁମେ ପୂଜିତ। ଅନ୍ତେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ମଧ୍ୟେ ଲୟ ହୁଏ, ଏହା ଜାଣିପାରୁନାହିଁ କି? ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କର, ଅନନ୍ତ ଆକୃତି, ଚଳ, ଅଚଳ, ଅଜନ୍ମା, ସମୟର ଆଦି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରୂପ। ଯେପରି ଜଳ ଅଗ୍ନିରେ ଲୟ ହୋଇ, ହିମରୂପ ଧାରଣ କରି, ହିମଶିର ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଆଉଥରେ ଜଳ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସଂହାର କର, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କଲେ ଏହା ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ପ୍ରକୃତରେ ଏକ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବ ଧାରଣ କରିଛୁ। ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ଅପାର ଆତ୍ମା; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦାନବକୁ ବିନାଶ କର। ମାନବ ଦେହରେ ଅବଲମ୍ବନ କରି, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ପ୍ରଭୁ ପାରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ମହାପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ ପାଇ ବଳ ହସିଲେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।