ଗୋପବାଳକମାନେ କଦାମ୍ବ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କେବେ କୁହୁଡ଼ ପରା ଲଗାଇଥିଲେ, କେବେ ପାହାଡ଼ର ଅନେକ ରଙ୍ଗ ବିଭା ଲଗାଇ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ। ସେମାନେ କେବେ ପତ୍ରର ଶୟନରେ ଶୁଇଥିଲେ, କେବେ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ହେଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି କେବେ ଭୟରେ କିଏଁଉଥିଲେ। କେବେ ଅନ୍ୟ ଗୋପବାଳକଙ୍କର ଗୀତକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, କେବେ କୁହୁଡ଼ ର କୁହୁକୁହୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଗୋପିମାନଙ୍କର କଥା ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇଁଜଣେ ଗଂଗାରେ ଗୋମାନଙ୍କୁ ଚରାଇବା ସହ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ତାଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଉଁଠି ତାଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକ ଦେନୁକ ନାମକ ଦେମନ୍, ଯେଉଁଠି ସେ ସଦା ପଶୁମାଂସ ଖାଇଥିଲେ, ଗଧା ରୂପେ ବସିଥିଲା। ଗୋପବାଳକମାନେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନରେ ଅନେକ ପକ୍କା ଫଳ ଦେଖି ଅଭିଲାଷରେ କହିଲେ—“ହେ ରାମ! ହେ କୃଷ୍ଣ! ଏଠି ସଦା ଦେନୁକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ତେଣୁ ଏଠି ପକ୍କା ତାଳ ଫଳ ରହିଛି। ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ, ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ମାନେ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତାଳ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ତଳେ ପକାଇ ଦିଅ।” ଗୋପବାଳକଙ୍କର ଏହି ଆବେଦନ ଶୁଣି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଉଭୟ ତାଳ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ତଳେ ପକାଇ ଦେଲେ। ଫଳ ପଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁର୍ଜୟ ଦେନୁକ ଦେମନ୍ ଗଧା ରୂପରେ ରାଗରେ ଆସିଗଲା। ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପଛ ପା ଦେଇ ଛାତିରେ ମାରିଲେ, ତଥାପି ଦେନୁକ ଧରା ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ଘୁଞ୍ଚି ନିଅ, ଆକାଶରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ଏବଂ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାସର ରାଜା ଉପରେ ଭୁଇଁରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଏହା ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପବନ ତାଳ ଗଛର ଉପରୁ ଅନେକ ପକ୍କା ଫଳ ତଳେ ପକାଇ ଦେଲା, ମେଘ ଉଡ଼ିଯିବା ପରି। ବଳଭଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେନୁକ ଗଧା ରୂପୀ ଦେମନ୍ ମାନେ, ଦେନୁକଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ସହଜରେ ଭୁଇଁରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଭୂମି ତାଳ ଫଳ ଓ ଗଧା ଦେମନ୍ ମାନଙ୍କର ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହେଲା, ଏବଂ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଲା। ତାଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭୟ ନାହିଁ, ଗୋମାନେ ସେଉଁଠି ଉଲ୍ଲାସରେ ଅପୂର୍ବ କୁଞ୍ଚା ଘାସ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପରାଶର କହିଲେ—ଏହି ଦେନୁକ ଦେମନ୍ ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ନିହତ ହେବା ପରେ, ତାଳ ଉଦ୍ୟାନ ଗୋପବାଳକ ଓ ଗୋପିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଦେନୁକ ଦେମନ୍ ନିହତ କରି ଆନନ୍ଦରେ, ଭାଣ୍ଡୀର ନାମକ ବଟ ଗଛକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଡାକି, ଗୀତ ଗାଇ, ଗଛ ଖୋଜି, ଗୋମାନେକୁ ଦୂରେ ଚରାଇ, ଏକାଉଁଠାରେ ନାମ ଡାକି ଘୁଞ୍ଚି ହେଲେ। ବଛା ହେଲା ଦେବା ପାଇଁ ରସି କାନ୍ଧରେ ରଖି, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସେମାନେ ତରୁଣ ବଳଦର ପରି ନବ କୋଣ ଲଗାଇ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୋଷାକରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ କଳା ଧୂଳି ଲଗିଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭାଣ୍ଡ ରଖି, ସେମାନେ ଧଳା ଓ କଳା ମେଘର ଦେଖା ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ହେଲେ, ଜଗତର ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ। ମାନବ ରୂପର ଉଲ୍ଲାସ କରି, ମାନବ ଭାବକୁ ଗରିମା ଦେଇ, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଓ ବୟସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଏହିଠାରେ, ଦୁଇଁଜଣେ ତାଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ଝୁଲା, ମୁଦୁଅ ଓ ପଥର ଫିଙ୍ଗିବା ଖେଳରେ ନିପୁଣ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଦେମନ୍, ଗୋପବାଳକ ରୂପ ଧରି, ଦୁଇଁଜଣେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଗଲା। ପ୍ରଲମ୍ବ, ଦାନବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ରୂପ ଧରି ଅନ୍ୟ ଗୋପବାଳକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ମିଶିଗଲା। ସେ ଦୁଇଁଜଣେ ମଧ୍ୟରେ ଅବସର ଖୋଜି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବି, ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଲା। ସମସ୍ତେ ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର 'ହରିର ଖେଳ' ନାମକ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦୁଇଁଜଣେ ଦୁଇଁଜଣେ ଦଳ ଗଠନ କରି ଉଠିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମା ସହ ଦଳ ହେଲେ, ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହ ଦଳ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୋପବାଳକମାନେ ଏକାଉଁଠି ଦଳ ହେଲେ; ଏଭଳି ଗୋପବାଳକମାନେ ଖେଳକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାକୁ ଜିତିଲେ, ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ଜିତିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦଳ ଜିତିଲା, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ। ଏହିଠାରେ, ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁଠି ଦୁଇଁଜଣେ ଦୁଇଁଜଣେ ଉଠି, ଭାଣ୍ଡୀର ବଟ ଗଛ ଉପରେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ହାରିଥିଲେ ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରିଲେ। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଦେମନ୍ ବଳରାମଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଗୋଡ଼ରେ ଉଠାଇ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଗତି କଲା, ମେଘରେ ଚାନ୍ଦ ଥିବାପରି। ଦେମନ୍ ବଳରାମଙ୍କ ଓଜନ ଭରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଆକାର ବୃଦ୍ଧି କଲା। ବଳରାମ ଦେଖିଲେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ, ମାଳା, ଭୂଷଣ ଓ ମୁକୁଟ ରଖି ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିଲା। ଘୋର ରୂପ, ରଥଚକ୍ର ପରି ଆଖି, ପଦଚାପରେ ଭୂମି କମ୍ପି, ଭୟହୀନ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମ ଦେମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନିଯାଉଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଏଠି ଦେମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନିଯାଉଛି, ଏହି ଗୋପବାଳକ ରୂପୀ ଦେମନ୍ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ରଖିଛି—ଦେଖ!” “ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦେମନ୍ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ନିଯାଉଛି, ଏବେ କି କରିବି?” ପରାଶର କହିଲେ—ତାପରେ, ଗୋବିନ୍ଦ, ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ହସି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“କିଏ ତୁମେ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନବ ଭାବ ଧରୁଛ, ତୁମେ ସମସ୍ତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟର ରହସ୍ୟ?” “ସ୍ମରଣ କର, ହେ ପୁରାତନ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ତୁମର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ—ଏକା ଅପରି, ଯେପରି ଏକା ବ୍ରହ୍ମ ସାଗରରେ ଅଛି।