ଗୋକୁଳରେ ଏକ ଦିନ, ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ଗଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଆଘାତ ଦେଲେ ଯେ, ସେହି ଗଡ଼ି ଉଲଟିଗଲା, ତାହାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାତ୍ରପାତ୍ରୀ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହିତ ଗଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ପଡିଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋଲକର ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟ ଭରା ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଆସି, ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଛକୁ ପଡିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଗଡ଼ିକୁ କିଏ ଉଲଟାଇଦେଲା?” ସେଠାରେ ଥିବା ଛୋଟ ପିଲାମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ ଏହାକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଛନ୍ତି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଗୋପ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଗଡ଼ି ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଚାଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦହି, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗଡ଼ିକୁ ପୂଜା କଲେ। ଗୋକୁଳରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଗର୍ଗ ଋଷି ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଚୁପି ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କ (ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ) ନାମକରଣ କରିଦେଲେ। ଗର୍ଗ ଋଷି, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ, ବଡ଼ ଝିଅଙ୍କୁ ‘ରାମ’ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମ ଦେଲେ। ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣା ଗୁଡ଼ିଆ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗୋମୟ ଓ ଭସ୍ମରେ ମସିଛି, ଏହି ଦୁଇଁ ଶିଶୁ ଏଠାରୁ ସେଠା ଖେଳିଖେଳି ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ, ଯଶୋଦା ବା ରୋହିଣୀ କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନେଠାରେ ରଖିପାରୁନଥିଲେ। ଗୋଖାଟିର ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିଖେଳି, ସେମାନେ ଏକ ଦିନ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବଉଳି ଛୋଟ ଛୋଟ ଛୋଣିଆମାନଙ୍କ ଲାଗି ତାଙ୍କ ପୁଛ ଟାଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଶୋଦା ଦୁଇଁ ଝିଅଙ୍କୁ ଏକଠି ଖେଳୁଥିବା ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ଏବେଁ ସେମାନେଠାରେ ରଖିପାରୁନଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଖେଳରେ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ। ଏହାଦେଖି, ଯଶୋଦା କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଲାଠି ନେଇ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୟଦେଇ ଡାଟିଲେ। “ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ, ତେବେ ଏହି ଚଞ୍ଚଳ କଳା କରିଚାଲ,” ଏହିପରେ ସେ ଘରକାମକୁ ଫେରିଯାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଘରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ମୁସଳକୁ ଟାଣି, ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ମୁସଳଟି ଟାଣି ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଦେଇଯିବା ସମୟରେ, ଉପରର ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଭୂମିକୁ ଢଳିଗଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ଭାବେ ଭୃଜବାସୀମାନେ ଦୌଡ଼ିଏସି, ବଡ଼ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ, ନୂତନ ଦାନ୍ତ ମୁଣ୍ଡିଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ହସ ଥିବା ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କମରେ ଦୌରୀ ବାନ୍ଧିଥିଲା, ଏହିଠାରୁ ସେ ‘ଦାମୋଦର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଗୋପ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଚାର କରିଲେ—“ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଅଛିନାହିଁ; ଅନେକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୃହତ୍ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଳିଯିବା ଉଚିତ। ପୂତନାର ମୃତ୍ୟୁ, ଗଡ଼ି ଉଲଟିଯିବା, ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯିବା—ଏ ସବୁ କିଛି ପବନ ବା ଅନ୍ୟ କାରଣ ବିନା ଘଟିଗଲା।” ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ସମସ୍ତ ବୃଜବାସୀ ନିଜ ନିଜ ପରିବାରକୁ କହିଲେ, “ଚଳ, ଦେରି କରନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ଚଳିଯିବାକୁ ହେବ।” କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ବୃଜବାସୀ ତାଙ୍କ ଗଡ଼ି, ଗୋମାନ୍ୟ, ଛୋଟ ପିଲା, ବଉଳି ଓ ଗୋଠ ନେଇ ଦଳେ ଦଳେ ଚଳିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ବୃଜ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରେ କେବଳ କାଉଁ ଓ କାଉଁମାନଙ୍କର କାନ୍ଧ ରହିଗଲା। କୃଷ୍ଣ, ନିର୍ମଳ ମନରେ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଚାହିଁ, ଭୃନ୍ଦାବନ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତୀବ୍ର ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ମନେ ହେଉଥିଲା ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି—ଚାରିପାଖେ ନୂତନ ଫସଲ ଉଗିଉଠିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ବୃଜବାସୀ ତାଙ୍କର ଗଡ଼ି ଓ ଗୋମାନ୍ୟ ସହିତ ଭୃନ୍ଦାବନରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତିରେ ବସିଗଲେ। ସେଠାରେ ବଳରାମ ଓ ଦାମୋଦର ଗୋପବାଳକ ହୋଇ, ପଶୁଚରାଣ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମୟୂରପିଛା ମୁକୁଟ ଓ ବନମାଳା ପିନ୍ଧି, ତାଳପତ୍ର ଓ ବାଂଶୀରେ ମଧୁର ସ୍ୱର ତୁଳି, ଦୁଇଁ ଝିଅ ହସିଖେଳି ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ। କାଉଁର ପାଖା ପରି କେଶ, ଅଗ୍ନିର ଝିଅ ଭଳି ଦେହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଦୁଇଁ ଝିଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ କିଛି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା; ବୃହତ୍ ବୃଜରେ ସେମାନେ ସାତ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚି ଗୋପାଳକ ହୋଇ, ସାରା ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲା; ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ଢାକିଯିବା ସହିତ, ଜଳସ୍ରୋତ ଚାରିଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଭୂମି ନୂତନ ଫସଲରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୋକାମାନେ ଭରିଥିଲେ, ସେ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପନ୍ନା ଭଳି ଲାଗିଥିଲା। ନଦୀମାନେ ଗଭୀର ଜଳରେ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁନଥିଲେ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅତିଶୟ ଦୃଢ଼ କଥା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁନଥିଲା। ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଥ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅବିବେକୀ ରାଜା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରିପାରେନାହିଁ। ମେଘ ଉପରେ ଶୁଭ୍ର କୂଲିଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅଧର୍ମିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ବିଦ୍ୟୁତ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଆକାଶରେ ରହି ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥିରତା ଧାରଣ କରିପାରୁନଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂଗତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଟିକିପାରେନାହିଁ। ନୂତନ ଧାନ୍ୟର ଢେଉଁ ଦ୍ୱାରା ପଥ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଲୋକଙ୍କ କଥା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ନେଇ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି, ବେଳେବେଳେ ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ମିଶି ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ବର୍ଷାରେ ଭିଜି ଠଣ୍ଡା ହୋଇ, ଗଛ ତଳେ ଶରଣ ନେଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଭୃନ୍ଦାବନରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଶିଶୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଚମତ୍କାରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।