ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, କମ୍ସ ତାଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ମିତ୍ରମାନେ ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ, ଧେନୁକ, ପୂତନା, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣ, ମହାବଳଶାଳୀ ମାନେ! ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନେକୁ କିଛି ମାନେ ନକରେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କିଛି ନୁହେଁ, ଏକାକୀ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ହରି କି କରିପାରିବେ? ଦାନବ ନାଶକ ହରି କି କରିପାରିବେ? ଅଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ମାରୁତ୍, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅମର ଜନ, ସମସ୍ତେ ମୋର ବାହୁବଳରେ ବଶୀଭୂତ। ମୁଁ ନଜରେ ଦେଖିଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସି, ତୀର ନେଇ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଚେଷ୍ଟ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଏକଥା ମଧ୍ରଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଧ୍ରମାନେ ମେଘକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ଏବଂ ବର୍ଷା ପୁଣି ହେଲା। ପୃଥିବୀରେ କେଉଁ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନି ଶରଣ ନ ନେଇଛନ୍ତି? ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ହସ୍ୟସ୍ପଦ। ତଥାପି, ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ଏହି ପାପୀମାନେ ଉପରେ ଅଧିକ କ୍ଷତି ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ବଳଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିବା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେବା ଦରକାର। ଯଦି ଆଗେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ପୁଣି ହେବ, ତଥାପି ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି—ଏହିପରି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା କହିଥିଲେ। ଏହିଠାରୁ, ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳଶାଳୀ ଶିଶୁ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଶିଶୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପରି କରି ହେଉ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ କମ୍ସ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। କହିଲେ, "ତୁମ ଗର୍ଭରେ ଯେଉଁ ଶିଶୁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଁ ମାରିଦେଲି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ। ଏବେ ମୋର ବିନାଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁ ଆସିଛି। ତେଣୁ ଆଉ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଥିଲା। ତୁମ ଦୋଷରୁ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ କ୍ଷୟ ହୋଇଗଲା।" ଏପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଓ ମୁକ୍ତ କରି ଦେଇ, ତଥାପି ସନ୍ଦେହ ରଖି, କମ୍ସ ପୁଣି ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବସୁଦେବ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗଡ଼ିଘର ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଦେଖିଲେ, ନନ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ, କହୁଛନ୍ତି: "ମୋତେ ପୁଅ ହେଇଛି!" ବସୁଦେବ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ତୁମ ପୁଅ ହେଲା।" ପୁଣି କହିଲେ, "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବାର୍ଷିକ କର ଦେବାକୁ ଆସିଛ, ଏହି କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଏବେ ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଅ। ମୋର ରୋହିଣୀ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପୁଅ ଭଳି ରକ୍ଷା କର।" ଏପରି କହି, ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେଇ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଗଡ଼ିରେ ରଖି, କର ଦେଇ, ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ। ଗୋକୁଳରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ରାତିରେ ପୁତନା ନାମକ ଶିଶୁଘାତିନୀ ଦୈତ୍ୟୀ ଶୁଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଷଡ଼ଉଁ ଦୁଧ ଦେଲା। ପୁତନା ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଶିଶୁ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇହାତରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିର ଷଡ଼ଉଁକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସହିତ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଚୀତ୍କାର କରି, ପୁତନା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ଚାଉଁ ହେଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଗୋକୁଳବାସୀ ଜାଗି ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣ ପୁତନାଙ୍କ ଗୋଦିରେ, ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଭୟରେ ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣକୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ଦୂର କରିବାକୁ ଗାଈର ପୁଛି ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଗୋବର ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ, ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ: "ଜେଉଁ ହରିଙ୍କ ନାଭିର କମଳରୁ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ବରାହ ଅବତାର ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଦାଢ଼ିର ଶିରା ଉପରେ ଧରିଥିବା କେଶବ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ନରସିଂହ ଅବତାର ହୋଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଛିରିଦେଇଥିବା କେଶବ ସବୁଠି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିନି ଲୋକ ମାପିଥିବା ବାମନ ତୁମକୁ ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଗୋବିନ୍ଦ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ, କେଶବ ଗଳା, ବିଷ୍ଣୁ ଗୁପ୍ତାଂଗ ଓ ଉଦର, ଜନାର୍ଦନ ତୁମ ଜଂଘା ଓ ପାଦ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ ତୁମ ମୁହଁ, ବାହୁ, କର, ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ—ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ରାକ୍ଷସମାନେ—ଶଂଖ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ ଧ୍ୱନିରେ ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ମଧୁସୂଦନ ଉପଦିଗରେ, ହୃଷୀକେଶ ଆକାଶେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଭୂପତି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।" ଏପରି ରକ୍ଷାବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନନ୍ଦ କୃଷ୍ଣକୁ ଗଡ଼ି ତଳେ ପିଛାଇଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଁଦେଲେ। ଗୋପମାନେ ପୁତନାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଶବ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। ଏକ ଦିନ, ମଧୁସୂଦନ ଏହି ଗଡ଼ି ତଳେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ଦୁଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦେଲେ ଓ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।