ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହିପରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତାପରେ ଦେବକୀ ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷାକାରୀ, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭାତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କୁ ଜାଗୃତ କରିବା ପାଇଁ, ମହାପରିଷ୍କୃତ ଆତ୍ମା ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବକୀଙ୍କ ମୁହଁମୁହଁ ଦେଖାଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦିନେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅସାଧାରଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକରେ ବିଶ୍ୱ ଖୁସି ହୁଏ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଅଧିକ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ, କ୍ରୂର ବାୟୁ ବନ୍ଦ ହେଲା, ଏବଂ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲି ପଶୁମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ। ନଦୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ୱଳ ହେଇଉଠିଲା, ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ମେଘମାନେ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନା କରି ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା—ଏକ ଖିଳିଥିବା ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଚାରିଟି ହାତ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ। ଏହି ଦୈବୀ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବସୁଦେବ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ, ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ! ଦୟାକରି ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦୈବୀ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର। ଆଜି ହେ ଭଗବାନ, କଂସ ଜାଣିଛି ଯେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହେ। ଅନନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏହି ଦେବତା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଇ ଦୟା କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର, ଯାହାଫଳରେ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ଆପଣଙ୍କ ଅବତାରକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।” “ଯେଉଁ ଅନୁଗ୍ରହ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ମୋତେ କରିଥିଲେ, ସେ ଆଜି ପୂରଣ ହେଲା; ହେ ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି।” ଏପରି କହି, ଭଗବାନ ନିର୍ବିକାର ହେଲେ। ତାପରେ ବସୁଦେବ ରାତିରେ ଶିଶୁକୁ ନେଇ ବାହାରିଗଲେ। ସେଠାରେ ରାକ୍ଷୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଯୋଗମାୟା ନିଦ୍ରା ଛାଇଥିଲା, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମଥୁରା ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେଇ ରାତିରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ଶେଷନାଗ ବସୁଦେବଙ୍କ ପଛରେ ଛତ୍ର ହୋଇ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବସୁଦେବ, ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନେଇ, ଘୋର ଧାରା ବହୁଥିବା ଗଭୀର ଯମୁନା ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଳ ତାଙ୍କ ଘୁଢ଼ିଅଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା କିନ୍ତୁ ସେ ସୁଖରେ ପାର୍ ହେଲେ। ଯମୁନା ପାରେ, କଂସଙ୍କ ନିୟମିତ ଦେୟ ଦେଇ, ସେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଥୁରାରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ସହିତ ଦେଖା କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ, ଯୋଗମାୟାର ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏକ ଝିଅ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବସୁଦେବ ଶିଶୁକୁ ରଖି, ସେଇ ଝିଅକୁ ନେଇ ତାକୁ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖି ଦେଲେ। ଯଶୋଦା ଜାଗି, ନବଜାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ ସେଇ ଝିଅକୁ ନେଇ ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ଦେବକୀଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶିଶୁ ରୋଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାକ୍ଷୀମାନେ ଜାଗିଉଠିଲେ ଓ କଂସଙ୍କୁ ଦେବକୀ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ। କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆସି ଝିଅଶିଶୁକୁ ଧରିଲେ, ଦେବକୀ ଆତ୍ମାବିଳାପରେ “ଛାଡ଼, ଛାଡ଼” ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଝିଅକୁ ପଥର ଶିଳା ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆକାଶରେ ରହିଗଲେ ଓ ଅଷ୍ଟଭୁଜା, ଶସ୍ତ୍ରଧାରି ଦୈବୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ହସି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୂର୍ଖ! ମୋତେ ଫିଙ୍କି ତୁମେ କ’ଣ ପାଇବୁ? ଯିଏ ତୁମକୁ ମାରିବ, ସେ ଆଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ସେ ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ବିଷୟ ଭଳିଭଳି ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ଏହିପରି କହି, ସେ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ, ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା କଂସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହାଦେଖି କଂସ ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ, ଧେନୁକ, ପୂତନା, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହ ମହାସଭାରେ ଡାକି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ, ହେ କେଶୀ, ଧେନୁକ, ପୂତନା, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ! ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଦେବତାମାନେ ଅନେକଥର ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନେକୁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର କି ହେବ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କମ୍, ହରି କି କରିପାରିବେ, ସେଉଁଠି ଏକାକୀ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଫିରନ୍ତି? ହରି ଦାନବ ମାରିଥିଲେ କି, ସେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ମାରୁତ୍, ଅଥବା ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ସମସ୍ତେ ମୋର ବଳରେ ଦଳିତ। ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷୀ ଦେଖିଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସି, ପଛକୁ ଫେରି ଗଲେ। ଏକଥା ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇବା ଦରକାର, ମଦ୍ର ଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ରୋକିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମେଘମାନେ ମଦ୍ରମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ଜଳ ଚାହିଁଲେ ଦେଇଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ କେଉଁ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାନିନାହାନ୍ତି? ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ଉପେକ୍ଷା ଛଡ଼ା କିଛି ଅନୁଭବ କରେନି, ସେମାନେ ମୋ ପାଖରେ ହାସ୍ୟସ୍ପଦ। ତଥାପି, ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ତେଣୁ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିବା ଦରକାର, ଯାହାଫଳରେ ଦେବତାମାନେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବେ।” ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅବତାର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କଂସଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକଳ୍ପ ଯୋଜନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।