ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଛି—ତୁମେ ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଜନନୀ; ଆକାଶ ହେଉଛି ତୁମର ବିଶାଳ ଆଧାର। ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମର ଶକ୍ତି, ହେ ଦେବୀ, ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ହେ ଜଗତ୍ଧାତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ, ଚୋଟ ଚୋଟ ବସତି, ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ଭିତ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଶୁଭେ। ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ଶତଶଃ ଉଡ଼ୁଥିବା ଯାନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଉଛି। ପୃଥିବୀ ଲୋକ, ମଧ୍ୟମ ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମହର୍, ଜନ, ତପ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ—ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ମହାନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଗୁପ୍ତ ଜୀବ ସମସ୍ତେ ବସୁଛନ୍ତି। ହେ ଦିପ୍ତିମାନ୍, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବସିଛନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କର ରୂପ ଓ କ୍ରିୟା ସୀମା ରହିଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମାପ ହେଉଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଆକାଶ, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ, ତୁମେ ଆକାଶର ଆଲୋକ; ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ ଓ ଆଲୋକ ତୁମେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଛ। ଦୟା କର, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ କର। ତୁମର ସ୍ନେହରେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧାରଣ କର, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ପଦ୍ମନୟନ ଜନକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷାର କାରଣ। ପରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ, ଉଷାକାଳରେ ଦେବକୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମହାତ୍ମା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେଇ ଦିନ ଜନ୍ମ ଦିବସରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅସାଧାରଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ବ୍ୟାପିଗଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ଦେଇ ବିଶ୍ୱକୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ। ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ; ତୀବ୍ର ବାତାସ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅପରାଧୀ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ। ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମେଘମାନେ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନ କରି ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ସେଉଁଠାରେ, ଫୁଲିଥିବା ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚାରିଟି ହସ୍ତ ଓ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସ୍ନିଗ୍ଧ ମନରେ ଶବ୍ଦରେ ପୂଜା କରି, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—"ହେ ଦେବ, ତୁମେ ସଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦୟାକରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଗୋପନ କର। ଆଜି କଂସ ଜାଣିଛି ଯେ, ତୁମେ ମୋ ଘରେ ଅବତରିଛ, ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଅସୀମ ରୂପ ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେହି ଦେବତା ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଚାରି ହସ୍ତ ରୂପକୁ ଗୋପନ କର, ଯେପରି କଂସ ତୁମର ଅବତାର ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯାହା ଆଗରୁ ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲ, ଏହି ଦିନ ତାହା ପୂରଣ ହେଲା, ମୁଁ ତୁମର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲି।" ଏପରି କହି ବଗ୍ବାନ୍ ନିର୍ବାଚନ କଲେ। ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ରାତିରେ ବାହାରିଲେ। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷକମାନେ ଥିଲେ, ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ନିଦ୍ରାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ମଥୁରା ଛାଡ଼ିବା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ରାତିରେ ଘନ ମେଘ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଶେଷ ନାଗ ତାଙ୍କ ଫଣା ଦ୍ୱାରା ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଡ଼କୁ ରଖିଲେ। ବସୁଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବୋକାରେ ନେଇ, ଗଭୀର ଯମୁନା ନଦୀ ପାରି ଗଲେ, ଜଳ ତାଙ୍କର ଘୁଁଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା। ତାଲପଟେ, କଂସଙ୍କର ଟାକ୍ସ ଦେଇ, ସେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମଥୁରାରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଯୋଗମାୟାର ନିଦ୍ରାରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସେଇ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବସୁଦେବ ଶିଶୁକୁ ରଖି, କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଏହି ରାତିରେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶୟନଗୃହକୁ ଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଶୋଦା ଜାଗିଲେ, ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଦେଖି, ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ, କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରି ଆସି, ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନଗୃହରେ ରଖିଲେ। ପରେ, ଶିଶୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାକ୍ଷକମାନେ ଜାଗିଉଠି, ଦେବକୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମ୍ବାଦ କଂସଙ୍କୁ ଦେଲେ। କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବକୀ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ଏଠାରେ ଛାଡ଼, ଏଠାରେ ଛାଡ଼।" ତାଙ୍କ ଗଳା ଅଟକିଯାଇଥିଲା। କଂସ କନ୍ୟାକୁ ପାଥର ମାଠରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅକାଶରେ ଅଟକି ରହି, ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଦେବୀର ମହା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କଂସକୁ କହିଲେ—"ମୂର୍ଖ! ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କ'ଣ ଲାଭ କରିବ? ଯିଏ ତୁମକୁ ମାରିବ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" "ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବମାନେର ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ। ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ଏପରି କହି, ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ସିଦ୍ଧମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ ରାଜା କଂସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆକାଶରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏପରି ଦେଖି, କଂସ ବିଷଣ୍ଣ ମନେ ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହା ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ।