ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାନ ଗାଥାରେ, ଯେତେବେଳେ ସପ୍ତମ ମାସ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଆସିଲା, ତେବେ ହରି ତିନି ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ଦିନରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଯୋଗମାୟା ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ମହାଶୟ, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଏକତାରେ ଚଳିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ, ସମସ୍ତ ଋତୁ ଶୁଭ ହେଇଗଲା। ଦେବକୀଙ୍କ ଦେହରେ ଏତେ ଦିବ୍ୟ ଚମକ ଦେଖି, କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଚାୟା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଇଲେ। ଦେବକୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଅଛି, ଦେବମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସେହି ସମୟରେ ସେଉଁଠି ନିରନ୍ତର ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ଦେବମାନେ ଭାବିଲେ: “ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ଭର ଆଦି; ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବାଣୀ, ବେଦମାନଙ୍କ ଗର୍ଭ। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପର ଗର୍ଭ, ଏକାଳ ନିର୍ମାଣର ଆଦି; ସମସ୍ତର ମୂଳ, ଯଜ୍ଞର ତତ୍ତ୍ୱ, ତ୍ରିବେଦ। ତୁମେ ଫଳର ଗର୍ଭ, ଉପାସନାର ବସ୍ତୁ; ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭ, ଅରଣି; ଅଦିତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଗର୍ଭ; ଦିତି, ଦେମନମାନଙ୍କ ଗର୍ଭ। ତୁମେ ଆଲୋକର ଗର୍ଭ, ଦିନର ଗର୍ଭ; ଜ୍ଞାନ, ନମ୍ରତା, ନେତୃତ୍ୱ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ, ଲଜ୍ଜା, ଆଦରର ଗର୍ଭ। ତୁମେ ଇଚ୍ଛା, ସନ୍ତୋଷ, ପ୍ରସାଦ, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଧୃତି, ଶୌର୍ୟର ଗର୍ଭ। ଗ୍ରହ, ତାରା, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଗର୍ଭ; ଆକାଶ ତୁମର ବିଶାଳ ଆଧାର; ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତୁମର, ଓ ଦେବୀ, ଏହିପରି ହଜାର ଶକ୍ତି ଅଛି। “ସମସ୍ତ ସାଗର, ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ, ଅରଣ୍ୟ, ନଗର ତୁମର ଗର୍ଭରେ ଅଛି। ସମସ୍ତ ଗାଁ, ପଡ଼ିଆ, ଅବସ୍ଥାନ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପବନ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ଅଛି। ଆକାଶ ଗ୍ରହ, ତାରା, ଶତାଧିକ ଉଡ଼ୁଥିବା ଯାନର ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛି। ପୃଥିବୀ ଲୋକ, ମଧ୍ୟଲୋକ, ଦିବ୍ୟଲୋକ, ମହର୍, ଜନ, ତପ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ଅଛି। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଦେବ, ଦେମନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ମହାନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଗୁପ୍ତ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମାନବ, ପଶୁ, ଅନ୍ୟ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ବାହାରେ ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତର ନାୟକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅଛନ୍ତି। ଯାହାର ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଅସମ୍ଭବ, ଯାହାର ମାପ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି। “ତୁମେ ଆକାଶ, ସ୍ୱଧା, ଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ, ଆକାଶର ଆଲୋକ; ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ, ଆକାଶର ଆଲୋକ; ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଅବତରିଛ। ଦୟା କର, ଦେବୀ; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଶୁଭ ଓ ଶାନ୍ତି ଆଣ; ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଧାରଣ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଧାରଣ ହେଉଛି।” ଦେବମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିଲେ; ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପଦ୍ମନୟନ, ଜଗତର ରକ୍ଷାକାରୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜାଗୃତି ପାଇଁ, ଦେବକୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦିନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅତିଶୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଆସିଗଲା। ଧର୍ମିକମାନେ ଅଧିକ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ; ତୀବ୍ର ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ମୂଦୁ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନଦୀମାନେ ନିଜ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ନାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଦେବମାନେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ; ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ତେଜସ୍ବୀ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମଧ୍ୟରାତିରେ, ସମସ୍ତର ଆଧାର ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବଦଳ ମୂଦୁ ଗୁଞ୍ଜନ କରି ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ। ଉଠିବା ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଚାରି ହାତ ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ମୁକୁରୁ ସେଉଁଠି ଦେଖି, ଵସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଶବ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କରି, ଵସୁଦେବ, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ; ଦୟା କରି, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଉପସାରଣ କର। ଆଜି କଂସ ଯାହା ତୁମେ ଅବତରିଛ, ଜାଣି ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହେ; ତୁମେ ମୋ ଘରରେ ଅଛ। ଅନନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବ, ଯାହା ଗର୍ଭରେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ଦେବମାନେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଉପସାରଣ କର, ଯାହା ଦିତିପୁତ୍ର କଂସ ତୁମର ଅବତରଣ ଜାଣିନାହିଁ। ମୋତେ ପୁତ୍ର ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ଦେବୀ, ଏହି ଦିନ ତାହା ପୂରଣ ହେଇଛି; ମୁଁ ତୁମର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।” ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ। ଵସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ରାତିରେ ନେଇ ବାହାରିଗଲେ। ସେଉଁଠି ରକ୍ଷକମାନେ, ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ନିଦ୍ରାରେ ଅଭିଭୂତ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ମଥୁରା ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେଇ ରାତିରେ ବଦଳ ଭୟାନକ ବୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଶେଷ ନାଗ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଫଣ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ବସୁଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଗଭୀର ଯମୁନା ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଯାଉଁଠି ଜଳ ଅଛି, ତାଙ୍କୁ ଉପରି ଯମୁନା ପାର କଲେ। ତାଙ୍କର କଂସଙ୍କ ତାକ୍ସ ଦେଇ, ତିନି ମଥୁରାରୁ ଆସିଥିବା ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ଯମୁନା ତୀରେ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ନିଦ୍ରାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେଇ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋହିତ ଥିଲେ।