ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ବ୍ୟାକରଣ, ମୀମାଂସା, ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ଆପଣଙ୍କର ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଆତ୍ମା, ତାହାର ଶରୀର ଓ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଥିରେ ବସ୍ତବରେ ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ରକ୍ଷାବଚ୍ଛଦ ଶୂନ୍ୟ, ହାତ ପାଁ ନଥିବା ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୁଧ୍ଧ, ନିତ୍ୟ ଓ ପରମ। ଆପଣ କାନ୍ନା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ଅନେକ ରୂପ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅରୂପ, ଚାଲିବା ପାଁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଗତି କରନ୍ତି, ହାତ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ରଖିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଲାଭ କରେ, ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି। ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହେବ, ସେ ସବୁ ଆପଣ ନିଜେ, ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଅପର ଏହି ଶୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଅଟୁଟ। ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ରୂପେ ବିଭିନ୍ନ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକ ଓ ମହିମା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅନେକ ରୂପ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଆପଣ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ପଦକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ନି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରଖି ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଆପଣ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଆପଣଙ୍କର ସେ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋକେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କୌଣସି ଏମିତି ରୂପ, ପୂର୍ବ ବା ପରେ ନାହିଁ। ଆପଣ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦୁଇ ରୂପରେ, ସମସ୍ତ ଦଳ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ବଳ, ଶ୍ରୀର ଅଧିକାରୀ। କେବେ ବଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ କମନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜରେ ନିଜ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ଆଦି ନାହିଁ, ଚେତନ ଓ ସ୍ୱାମୀ, କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଆଳସ୍ୟ, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, କାମ ଆଦି କିଛି ଲାଗେ ନାହିଁ। ନିର୍ମଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଅବିନାଶୀ ଧର୍ମ; ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଆଲୋକର ସାର, ଅବିନାଶୀ। ଓ ପରମପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଆବରଣ ଓ ଆଧାର ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାହାଙ୍କର ନିବାସ ମହାମହିମାୟି, ସେଉଁଥିରେ ଆମର ନମସ୍କାର। ଆପଣ କୌଣସି କାରଣ ବା ଅକାରଣ ଠାରୁ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱ ଦିବ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇ, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମୋର ଠାରୁ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ମନରେ ଭାବି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିଦେଇଛି।” ଏହା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକଥର ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହଜାର ହଜାର ବାର ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହଜାର ହାତ, ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ପଦ ଥିବା ଅପରିମାପ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଥିରେ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପାର, ଗୁରୁତ୍ୱରେ ସର୍ବାଧିକ, ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଅପର, ପରମ ଆତ୍ମା—ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ଓ ଭୂତଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଏହି ବୋଝ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ହେ ଅଗାଧ ପ୍ରଭୁ। ଏଠାରେ ଆମେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର, ବରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ହେ ଦେବଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଦା ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆପଣ ଯେଉଁ କାମ ଦେଇବେ, ଆମେ ତାହା କରିବାକୁ ସଦା ବନ୍ଧ ପଡ଼ିଛୁ। ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦେହରୁ ଦୁଇଟି କେଶ—ଏକ ଧଳା ଓ ଏକ କଳା—ତାଣିଲେ। ତିନି କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇ କେଶ ମୋର, ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରି, ବିଶ୍ୱର ବୋଝ ହଟାଇବେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଅଂଶ ସହ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଆଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ। ତେବେ, ସେହି ଦାନବମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, ମୋର ଅବତାରଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବସୁଦେବଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦେବକୀ, ଯିଏ ଦେବୀ ସମାନ, ସେ ଏଠିରେ ଆଠମ ଗର୍ଭରେ ମୋର ଏହି କେଶକୁ ଧାରଣ କରିବେ। ସେଠି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ କଂସ ଓ ପୁନଃଜନ୍ମିତ କାଳନେମିଙ୍କୁ ମାରିବେ। ଏପରି କହି, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମେରୁଶୃଙ୍ଗକୁ ଗଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ। ଏବେ ନାରଦ ମୁନି କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦେବକୀଙ୍କ ଆଠମ ଗର୍ଭରୁ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ, ଶ୍ରୀହରି ଜନ୍ମ ନେବେ।” ଏହା ଶୁଣି, କଂସ ରୋଷାବେଶରେ ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଗୃହରେ ବନ୍ଦୀ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବସୁଦେବ କଂସଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ତିନି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ କଂସଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଛଅ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଯୋଗନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ମହାମାୟା ଯୋଗନିଦ୍ରା, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ଆଦେଶ କଲେ—“ହେ ନିଦ୍ରା, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ପାତାଳକୁ ଯାଇ, ଏହି ଛଅ ପୁଅକୁ ଏକ ପରେ ଏକ କରି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ରଖ।