ପୃଥିବୀ ଭାରକ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଶସ୍ତ ମହାନୁଭାବମାନେ, ଦୟାକରି ମୋର ଭାର ହରଣ କରନ୍ତୁ, ନହେଲେ ମୁଁ ଏହି ଭାରରେ ଦବି ଅଧୋଲୋକକୁ ବିଲୀନ ହେବି।” ପୃଥିବୀଙ୍କର ଏହି ଆତ୍ମବିଳାପ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଯେପରି ଭୂଦେବୀ କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ। ହେ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ, ଶିବ ଓ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼-ଛୋଟ, ନିର୍ବଳ-ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବେ କ୍ଷୀରସାଗର କୂଳକୁ ଯାଇ, ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ। ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରମାତ୍ମା, ଜଗତର ସାର, ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତାରଣ କରି ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, “ଏପରି କଥା କହି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ଷୀରସାଗର କୂଳକୁ ଗଲେ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ—ପରା ଓ ଅପରା—ର ମୂର୍ତ୍ତି। ଆପଣ ଦେହୀ ଓ ନିର୍ଦେହୀ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରବ୍ରହ୍ମ; ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ବେଦ, ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟାକରଣ, ଛନ୍ଦ, ଜ୍ୟୋତିଷ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ମୀମାଂସା, ନ୍ୟାୟ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର—ସବୁ ଆପଣ। ଆତ୍ମା, ଦେହ, ଗୁଣ ଉପରେ ଯାହା କିଛି କୁହାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ। ଅବ୍ୟକ୍ତ, ବର୍ଣ୍ୟନାତୀତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ନିର୍ବଳ, ନିର୍ଦେହ, ନିର୍ମଳ, ନିତ୍ୟ, ପରମ—ଏହି ସବୁ ଆପଣ। କାଣ ନଥିଲେ ଶୁଣନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁ ନଥିଲେ ଦେଖନ୍ତି, ଅନେକ ରୂପ ଓ ନିର୍ରୂପ, ହାତ ପା ନଥିଲେ ଧାଉନ୍ତି, ଧରନ୍ତି, ସବୁ ଜାଣନ୍ତି, ସବୁ ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ। ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମତମ, ସମସ୍ତ ଭିତରେ ଏକାତ୍ମ ରୂପ, ଜିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣେ, ସେଠାରେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆପଣ ଭିତରେ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍—ସବୁ ଆପଣ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ। ଏକ ଚତୁର୍ମୁଖ ଭାବରେ ଆପଣ ଅଗ୍ନି ଭଳି ହୋମ ଗ୍ରାହକ, ଜଗତକୁ ତେଜ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଉଛନ୍ତି, ଅନେକ ରୂପ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ତିନି ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ନି ଅନେକ ରୂପେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ। ଆପଣଙ୍କର ଏକାତ୍ମ ପରମ ପଦକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ନ ପୂର୍ବ, ନ ପରେ। ଆପଣ ସଂଯୁକ୍ତ-ବ୍ୟକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବଳ, ଆଇଶ୍ୱର୍ୟର ଧାମ। ଆପଣ କ୍ଷୟ ନ ହୁଅନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ନ ହୁଏ, ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, ଆଦିହୀନ, ସ୍ୱାଧୀନ, କ୍ଳାନ୍ତି, ଆଳସ୍ୟ, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ଆପଣଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ। ଦୋଷରହିତ, ପରମ, ଅଲଭ୍ୟ, ଅଚ୍ୟୁତ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତର ନାଥ, ପରମ ଆଧାର, ସମସ୍ତ ତେଜର ସାର। ମନନର ଆବରଣ ଓ ଆଧାର ନଥିବା ପରମ ପୁରୁଷ, ମହା ମାହାତ୍ମ୍ୟର ନିବାସୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନ କାରଣରୁ, ନ ଅକାରଣରୁ, ନ କାରଣ-ଅକାରଣରୁ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କେବଳ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତାରଣ କରନ୍ତି।’” ପରାଶର କହିଲେ, “ଏପରି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱ ରୂପ ପ୍ରକଟ କରି, ଆନନ୍ଦ ଭରା ମନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖରୁ କିଛି ଚାହୁଁଛ, ସେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି।’” ଏହିପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ହରିଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ସ୍ତୁତି କଲେ, “ସହସ୍ର ବାର ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ସହସ୍ରବାହୁ, ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ପାଦ ଥିବା, ଅପରିମିତ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ। ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମତମ, ବିଶାଳରୁ ବିଶାଳତମ, ଭାରୀରୁ ଅଧିକ ଭାରୀ, ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିତ ପରମ ଆତ୍ମା, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାର୍ବତ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ବନ୍ଧା ଓ ଭୂତାସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଜଗତର ଶରଣ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଭାର ହରଣ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି। ଆମେ ଏଠି ଅଛୁ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ବରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ସୂର୍ୟ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ତତ୍ପର, ଆପଣ ଯେଉଁ କାମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ପରାଶର କହିଲେ, “ଏପରି ସ୍ତୁତି ପରେ, ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ଦେହରୁ ଦୁଇଟି କେଶ, ଏକ ଧଳା ଏକ କଳା, ତାଳିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ, ‘ମୋର ଏହି ଦୁଇ କେଶ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭାର ହ୍ରାସ କରିବେ। ସମସ୍ତେ ଦେବତା ନିଜ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କର, ଏହି ଅପାର ଭୂତାସୁରମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଏହି ଭୂତାସୁରମାନେ ସମୂଳେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, ମୋର ଅବତାରଣରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବସୁଦେବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେବକୀ, ଯିଏ ଦେବୀ ସମାନ, ସେ ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭରେ ମୋର କେଶ ଧାରଣ କରିବେ। ସେଠି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ କଂସ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମୀ କାଳନେମିକୁ ବଧ କରିବେ।’ ଏପରି କହି ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଆଉ ଦେବତାମାନେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ନ ଦେଖି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମେରୁଶୃଙ୍ଗକୁ ଯାଇ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବ ଋଷି ନାରଦ କଂସଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ ଯେ, “ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭରେ, ହେ ଭୂଧର, ପ୍ରଭୁ ଅବତାର ନେବେ।