ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, “ଏମିତି କିପରି ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି? ସେମାନେ ସମାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଂଶୀ, ତଥାପି ମନରେ ଅତିରିକ୍ତ ଭରସା ଓ ଆସକ୍ତି ଆସିଯାଏ। ପ୍ରଥମେ, ନିଜକୁ ଜୟ କରିବା ପରେ ରାଜନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ପରେ ସେମାନେ ଦାସ, ପୌର, ଏବଂ ସତ୍ରୁମାନେଠାରେ ଅପରାଜୟ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ଭାବି, ‘ଏଭଳି ଭାବେ ଆମେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଜୟ କରିବା’—ସେମାନେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ନିକଟରେ ଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସମୁଦ୍ର ସୀମା ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସେମାନେ ଅଧିନ କରିନେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜୟ କରିବାର ମୁକ୍ତି କ’ଣ? ତାର ଫଳ କ’ଣ? ପୂର୍ବଜମାନେ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ ନ ଯାଇ, ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ମୋହରେ ମୋତେ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ମୋ ଦ୍ୱାରା, ବାପା-ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ମୁଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ‘ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୋର, ଏହା ସଦା ସର୍ବଦା ମୋ ଓ ମୋ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କର’—ଏହି ଭ୍ରମରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ୟ ଜାଗାରେ ରାଜା ହେଲେ, ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବିଥିଲେ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧିତ ମନକୁ ଦେଖି, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହେଉଥିବା ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ କିପରି ଏହି ଆସକ୍ତି ପ୍ରବେଶ କରେ? ‘ଏହି ଭୂମି ମୋର—ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଛାଡ଼’—ଏଭଳି ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ସତ୍ରୁଙ୍କୁ କହନ୍ତି; ମୋ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆସକ୍ତି ବେଶି, ତଥାପି ମୋହରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୋର କ୍ଷମା ଦୟା ଆସେ। ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, “ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ହେଉଛି ପୃଥିବୀଙ୍କର ଗୀତର ଶ୍ଲୋକ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ଆସକ୍ତି ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି ରବିକିରଣରେ ହିମ ପିଘଳିଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ମନୁବଂଶର କଥା ତୁମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ଉପଅଂଶ ଭାବେ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ମନୁବଂଶର ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କଥା ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହ କାନ୍ଦେଇ ଶୁଣେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମା ଯିଏ ଶୁଣେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅବିଚଳିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପାଇଥାଏ। ଏକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଜହ୍ନୁ, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଗର, ଅବିକ୍ଷିତ, ରଘୁ, ଯୟାତି, ନହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଏମିତି ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସୀମ ଧନ ଥିବା ରାଜାମାନେ, ଯାଞ୍ଚିବାକୁ କେବଳ କଥା ଅଛି, ସମୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଗୃହ, କ୍ଷେତ୍ର, ସମ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ନରପତିମାନେ ଅନେକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଅପାର ଶକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା କେବଳ ଅବଶେଷ ଅଛି, ସମୟ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଲା। ପୃଥୁ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଜୟ କଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇଲେ, ସେମାନେ ସମୟର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଯେପରି କପାସ ଆଗୁନରେ ପଡ଼ି ଖତ୍ମ ହୋଇଯାଏ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଜୟ କଲେ, ଶତ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କଲେ, ସେ ଏବେ କେବଳ କଥାରେ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କଳ୍ପନା ଓ ସନ୍ଦେହ ମାତ୍ର। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ତେଜ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା, ତିନିପୁର ନାଶକ ମହାଦେବଙ୍କ ଭୃକୁଟି ମାତ୍ରରେ ତାହା ଏକ ଛାଇଁ ମଧ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ। ମାନ୍ଧାତୃ ରାଜାଙ୍କ ନାମ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ଏବେ ସେ କେବଳ କଥାର ବିଷୟ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କିପରି ଆସକ୍ତିକୁ ଧରି ରହିପାରିବେ? ଭାଗୀରଥ, ସଗର, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଦଶମୁଖୀ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏମାନେ ସତ୍ୟ ଥିଲେ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେମାନେ କେଉଁଠି? ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ। ଏବେ ଥିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆସିବା ରାଜାମାନେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀମାନଙ୍କ ପରି ହେଇଯିବେ। ଏହିକଥା ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ନିଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ମମତା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୁଅ, ଜନାନୀ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ତ ଏହି ଚିନ୍ତା ଚାଲିବା ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଆପଣ ରାଜବଂଶର ବିସ୍ତାର ଓ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ଯେ, ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶାଂଶ ଅବତାରର ସତ୍ୟ କଥା। ଏହି ଭୂମିରେ ଅଂଶ ଓ ଅଂଶାଂଶ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, “ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ଏହି ଭୂମିର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଂଶ ଓ ଅଂଶାଂଶ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବକାଳରେ ବସୁଦେବ ଦେବକୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଦେବକୀ ଦେବକଙ୍କ ଝିଅ ଓ ଦୈବୀ ସମାନ ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ଥିଲେ। ବୋଜ ବଂଶର କଂସ, ବିବାହ ଚାରିଅଟରେ ଚାଳକ ହେଲେ—ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଗମ୍ଭୀର ମେଘର ଧ୍ୱନିପରି ଏକ ସ୍ୱର କଂସଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲା, “ମୂଢ଼! ତୁମେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ରଥରେ ନେଉଛ; ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବେ।” ଏହି ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଂସ ତଳୱାର ତାଣି ଦେବକୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ବସୁଦେବ କହିଲେ, “ହେ ନିର୍ମଳ! ତୁମେ ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେବକୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଯେଉଁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।” ତାପରେ କଂସ ବସୁଦେବଙ୍କୁ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି କହିଲେ, ଓ ବଚନର ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଦେବକୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ ନାହିଁ।