ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଜଗତରେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥା ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମିଥ୍ୟା ଏକମାତ୍ର ବିବାଦରେ ଜିତିବାର କାରଣ ହେଲା। ମାଟି ମାନ୍ୟତା କେବଳ ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଉଥିଲା। ଏକାମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲେ। ରତ୍ନ ଓ ଧାତୁ ଥିଲେ ମାନ୍ୟତା ମିଳୁଥିଲା। ଆଶ୍ରମ ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିଲେ ଆଶ୍ରମୀ ଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା। ଅନ୍ୟାୟ ଏକମାତ୍ର ଜୀବିକାର ଉପାୟ ହେଉଥିଲା, ଦୁର୍ବଳତା ଅଜୀବିକା ଅଭାବର କାରଣ ହେଉଥିଲା। ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଠାରୁ ଠାରୁ କଥା କହିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞତାର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା। ଦରିଦ୍ରତା ଏକମାତ୍ର ପୁଣ୍ୟର କାରଣ ହେଉଥିଲା। ଦେହ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶୌଭା ମିଳୁଥିଲା। ଦାନ କରିଲେ ଧର୍ମ ମିଳୁଥିଲା। କେବଳ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଲେ ବିବାହ ହେଉଥିଲା। ଭଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଲେ ଯୋଗ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଦୂର ଦେଶର ଜଳ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳର ଚିହ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଭ୍ରମକ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରିଲେ ମହତ୍ତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ, ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେହିଁ ରାଜା ହେଉଥିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଦୋଷ ଥିଲା। ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଲୋକେ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ମଧୁ, ଶାକ, କନ୍ଦ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ହେଉଥିଲା। ଅନେକ ଲୋକେ ଗଛର ଛାଲ, ପତ୍ର ଓ କଠିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ବରଫ, ପବନ, ତାପ ଓ ବର୍ଷା ସହିଥିଲେ। କେହି ମଧ୍ୟ ବେଶି ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ରଖିପାରୁନଥିଲେ; କେବଳ ଏକୋଇଶି ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବନତି ହେଉଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଆଧାରିତ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଯିବ, ଏବଂ କେବଳ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯିବ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଆଦି ଅନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନଥିବା, ନିଜର ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅଂଶ ନିଜେ କଲ୍କି ଭାବେ ଶାମ୍ଭଲ ଗ୍ରାମର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁୟଶସଙ୍କ ଘରେ ଅବତାର ନେଇବେ। ସେ ମ୍ଲେଛ, ଚୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବେ। କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ରାତି ଶେଷ ପରେ, ସେଠାକାର ଲୋକମାନଙ୍କ ମନ ନିର୍ମଳ ଓ ପ୍ରଭାସ୍ୱର କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଫୁଲ ପାତା ପରି ପବିତ୍ର ହେଉଥିବ। ସେହି ପବିତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟସ୍କ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରିବେ। ସେଇ ସନ୍ତାନମାନେ କୃତଯୁଗର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ହେବେ। ଏଠି କୁହାଯାଏ—ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି (ଗୁରୁ) ଏକ ରାଶିରେ ଏକାତ୍ମ ହେଉଥିବେ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ମହାମୁନି, ଏହିପରି ଭାବେ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଦୁଇ ରାଜବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ନନ୍ଦଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମୟ ଏକ ହଜାର ପଚାସି ବର୍ଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛି। ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଜଣ ଆକାଶରେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଯିବେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ର ରାତିରେ ଦେଖାଯିବ, ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଏକ ଶତ ମାନବ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି; ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ସମୟରେ ସେମାନେ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିଲେ। ଏହା ପରେ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରହିଲା। ଯେତେବେଳେ ବସୁଦେବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅଂଶ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କଳିଯୁଗ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ନିଜର କମଳ ପାଦରେ ଏହି ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କଳି ପୃଥିବୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିପାରୁନଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁଅଂଶ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଥିବେ, ସେଥିଠାରୁ ଏହି ଗତିର ବୃଦ୍ଧି ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଯେ ଦିନ କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେଇ ଦିନ ଠାରୁ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବୋଲି ମୋ ଠାରୁ ଜାଣ। ଏହି କଳିଯୁଗ ମାନବୀୟ ଗଣନାରେ ତିନି ଲକ୍ଷ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିବ। ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଗଣନାରେ ସାତ ଶହ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ହେବ; ଏହା ଶେଷ ହେଲେ ପୁଣି କୃତଯୁଗ ଆସିବ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ହଜାର ହଜାର ମହାପୁରୁଷ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ବଂଶମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାମର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ସାଦୃଶ୍ୟ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଣନା କରିପାରିନଥିଲି।