ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ରାବଣ ଭଳି ରୂପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏମିତି ଉପଭୋଗ ଲାଭ କଲେ, ଯାହା ଅମରଗଣ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିନଥିଲେ; ପୁନଃ, ଶିଶୁପାଳ ରୂପରେ, କିପରି ସେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଲାଭ କଲେ? ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ପାଳକ, ମୋ curiosity ରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।” ଶ୍ରୀ ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଦେତ୍ୟର ମହାପତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ପ୍ରଳୟ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା ରୂପ ନେଇ, ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ନରସିଂହ ରୂପ ଧରିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ମନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଛନ୍ତି ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା ନାହିଁ; ସେ ଭାବିଲେ, ‘ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅତିଶୟ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି।’ ତାଙ୍କର ଏକାଗ୍ର ମନ ଏବଂ ଏହି ଚିନ୍ତନର ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଳୟର କାରଣରୁ, ଦଶାନନ ରୂପରେ ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଉଚ୍ଚତମ ସୁଖ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ତଥାପି, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେ ମନରେ ମିଶିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦଶାନନ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ, ଅଭିଲାଷାର ଅଧୀନ ହୋଇ, ଜାନକୀ ପ୍ରତି ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ଥିଲା, ଦଶରଥ ନନ୍ଦନ ରାମ ରୂପରେ ବଧ ହେଲେ, ସେ କେବଳ ଏହି ମାନବ ରୂପକୁ ଦେଖିଥିଲେ; ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନରେ ଲାଗିଥିଲା ନାହିଁ, ମନ ମାନବୀୟ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା। ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେବାର ଫଳରୁ, ସେ ଆଗ୍ରହ୍ୟ ଚେଦି ବଂଶରେ ଶିଶୁପାଳ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଅବିରୋଧ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏଠାରେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣର କାରଣ ହେଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଜମା ହୋଇଥିବାରୁ, ଏବଂ ଏହା ବଢିବାରୁ, ମନ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ କୁ ଅପମାନ କରିବା ଓ ଦମ୍କା ଦେବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲା; ସେ ସଦା କ୍ରୋଧ ଓ ନିନ୍ଦାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ଆଦତ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରୁ ଆସିଥିଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଲି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଚମକୁଥିବା ପୀତ ଅମ୍ବର, ନିର୍ମଳ ମୁକୁଟ, ବାହୁବଳୀ, ମାଳା, କଙ୍ଗନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣ, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ମହାନ ରୂପ—ଶିଶୁପାଳ ରୂପରେ ସେ ତୀବ୍ର ଶତ୍ରୁତାରୁ, ଚାଲିବା, ଖାଇବା, ସ୍ନାନ କରିବା, ବସିବା, ଶୋଇବା, ଆଦି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦିଗରେ ଯାଇନଥିଲା। ଏଭଳି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମକୁ ସଦା ଅପମାନ କରି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଥିଲେ; ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅସୀମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ, ଚକ୍ରର ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଥିବା, ଦୋଷ ହୀନ, ବ୍ରହ୍ମ ଅବତାର, ଶତ୍ରୁତା ମୁକ୍ତ—ଏହି ରୂପକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁପାଳ ତୁରନ୍ତ ବଧ ହେଲେ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ମିଶିଗଲେ, ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ଏହା ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଏହି ଭଗବାନ୍ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏକାଉ ଶତ୍ରୁତା ସହିତ ହେଉ, ସେ ଦେବ ଓ ଦେତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତେଣୁ ଯିଏ ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତି ରଖିଥାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଅତି ଉତ୍ତମ। ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି (ବସୁଦେବ) ଙ୍କ ଅନେକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବକୀ, ରୋହିଣୀ, ମଦିରା, ଭଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ। ରୋହିଣୀରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ସନ୍ତାନ—ବଳଭଦ୍ର, ଷଠ, ସାରଣ, ଦୁର୍ମଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ରେବତୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପୁଅ—ବିଷଠ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ଲାଭ କଲେ। ସାରଣଙ୍କ ପୁଅ—ସାର୍ଷ୍ଟି, ମାର୍ଷ୍ଟି, ଶିଶୁ, ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟଧୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ରୋହିଣୀରୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭଦ୍ରବାହୁ, ଦୁର୍ଦମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମଦିରାରୁ ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, କୃତକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଭଦ୍ରାରୁ ଉପନିଧି, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ବୈଶାଳୀରୁ କେବଳ ଏକ ପୁଅ—କୌଶିକ। ଦେବକୀରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ହେଲେ—କୀର୍ତିମାନ୍, ସୁଷେଣ, ଉଦାୟୁ, ଭଦ୍ରସେନ, ଋଜୁଦାସ, ଭଦ୍ରଦେବ; ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଂସ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହା ପରେ, ମଧ୍ୟରାତିରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରା ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସପ୍ତମ ଏମ୍ବ୍ରିଓ କୁ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଲା। ଏହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ସଂକର୍ଷଣ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରୂପ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ, ଦେବ, ଦେତ୍ୟ, ଋଷି, ଏବଂ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅପରିଚୟ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନି ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ପୂଜିତ, ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସେ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅବତରିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଯୋଗନିଦ୍ରାର ମନର ମହିମା ବଢିଗଲା, ଏବଂ ସେ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଧର୍ମ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଗ୍ରହ, ତାରା, ସର୍ପ ଓ ଏହାରୁ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଭୟ ଅପସାରିଗଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଧର୍ମର ପଥରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା। ଏଠାରେ, ଭଗବାନ୍ ମାନବ ଲୋକରେ ଅବତରିଲେ ବେଳେ, ତାଙ୍କ ୧୬,୧୦୦ ଗୋଟିଏ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ଏହାରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଜାମ୍ବବତୀ ଏବଂ ଅଠ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ପତ୍ନୀ। ଏହି ମୁଖ୍ୟ ଅଠ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରୁ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ ଥିବା, ସମସ୍ତର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ୍, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେରୁ ଦଶ ଲକ୍ଷ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରୁ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଳି ତେର ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଝିଅ ରୁକ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ନାତି ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।