ଚେଦିରାଜା ଦମଘୋଷଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୁତଶ୍ରବାଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା। ଏହି ଦମଘୋଷ ଓ ଶ୍ରୁତଶ୍ରବାଙ୍କ ଗୃହେ ଶିଶୁପାଳ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଶିଶୁପାଳ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ, ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ନରସିଂହ ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ଅପାର ଶକ୍ତି, ବୀର୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଭାବ ନେଇ, ତିନୋଟି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ, ସେ ଦଶାନନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଦଶାନନ ରୂପେ ଅନେକ ଯୁଗ ଭୋଗ କରି, ପରେ ଭଗବାନ୍ ରାଘବଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ପୁଣିଥରେ ସେ ଚେଦିରାଜା ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସେ, ଭୂଭାର ହରଣ ପାଇଁ ପୁଣ୍ଡରୀକନୟନ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶତ୍ରୁତା ଉନ୍ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ବଧ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ପରମାତ୍ମା ଉପରେ ଲଗାଇ ଦେଲେ, ଫଳସ୍ୱରୂପ ସେ ଭଗବଦ୍ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ଭଗବାନ୍ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ ତାହା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ବି ଯଦି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟ ପଦ ଦେଇଦିଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି: "ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ରାବଣ ଭାବେ ଯଦିଓ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ତଥାପି ଅମର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଭୋଗ ପାଉନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅପୂର୍ବ ଭୋଗ ଲାଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲାନି; କିପରି ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ହରିଙ୍କ ସହ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଲାଭ କଲେ? ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଶ୍ରୀ ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: "ଦୈତ୍ୟପତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଥମେ ନରସିଂହ ଭାବେ ଅବତରିଲେ। ଏଠି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲାନି ଯେ, ଏହି ଭିଷଣ ରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ; ସେ ଭାବିଲେ ଏହି ପ୍ରାଣୀ କିଛି ଅପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ। ତାଙ୍କର ମନ କାମନାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଦଶାନନ ଭାବେ ତିନି ଲୋକର ଉପରେ ଅପୂର୍ବ ଭୋଗ ଓ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ ପରମବ୍ରହ୍ମ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଉପରେ ତାଙ୍କର ମନ ବିଲୀନ ହେଲାନି। ଦଶାନନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ, ଜାନକୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଭାଗବତ ରୂପ ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ମାନବୀୟ ଅନୁଭୂତିରେ ବନ୍ଧି ରହିଗଲା, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ହେଲାନି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ହାତରେ ବଧ ହେବାର ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସେ ଚେଦି ରାଜବଂଶରେ ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ଅବିରୋଧ ରାଜ୍ୟଭୋଗ କଲେ। ଏଠି, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣର କାରଣ ହେଲେ। ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଦୀର୍ଘ ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧି, ସେ ସଦା ଭଗବାନଙ୍କ ନାମକୁ ନିନ୍ଦା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ଆସିଥିଲା। ଏବଂ ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକନୟନଙ୍କ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ—ପ୍ରଭାମୟ, ପୀତାମ୍ବର, ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, ହାର, ବାହୁଦଣ୍ଡ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପ—ସେ ଚିତ୍ତରେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଚାଲିବା, ଖାଇବା, ସ୍ନାନ, ବସିବା, ଶୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ଯାଉନାହିଁ। ଏଭଳି ନିନ୍ଦା କରି ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ବେଗରେ ବଧ ହେଲେ, ଭଗବାନ୍ ସ୍ମରଣରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଭଗବାନ୍ ସହ ବିଲୀନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଭଗବାନ୍ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କରାଯାନ୍ତି, ଏକାଘ୍ର ଭାବରେ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ସେଉଁଠି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ରହିଛି, ସେଠି ତ ଏହା ଅପରିମିତ। ଏହିପରି, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଭଳି ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଵସୁଦେବଙ୍କ ଅନେକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯାହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ଦେବକୀ, ରୋହିଣୀ, ମଦିରା, ଭଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ବଳଭଦ୍ର, ଶଠ, ସାରଣ, ଦୁର୍ମଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ବଳଦେବଙ୍କୁ ରେବତୀ ଠାରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ବିଶଠ ଓ ଉଲ୍ମୁକ। ସାରଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ସାର୍ଷ୍ଟି, ମାର୍ଷ୍ଟି, ଶିଶୁ, ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟଧୃତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭଦ୍ରବାହୁ, ଦୁର୍ଦମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ମଦିରାଙ୍କୁ ଠାରୁ ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, କୃତକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉପନିଧି, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହେଲେ। ବୈଶାଳୀଙ୍କୁ ଠାରୁ କେବଳ ଏକ ପୁତ୍ର—କୌଶିକ ଜନ୍ମିଲେ। ଦେବକୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଛଅ ପୁତ୍ର ହେଲେ—କୀର୍ତିମାନ, ସୁଷେଣ, ଉଦାୟୁ, ଭଦ୍ରସେନ, ଋଜୁଦାସ, ଭଦ୍ରଦେବ; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କଂସଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ। ତାପରେ ରାତିରେ, ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସପ୍ତମ ଗର୍ଭ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଲା। ସେଉଁଠି, କର୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ, ସେଙ୍କୁ ସଂକର୍ଷଣ ନାମ ଦିଆଗଲା। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଋଷି, ଏବଂ ତିନି କାଳର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଜାହାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯିଏକି ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭୂଭାର ହରଣ ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେଇ ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।