ପାଣ୍ଡୁର ଏକ ଭାର୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କୁନ୍ତୀ। ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ—ସେମାନେ ହେଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ। କିନ୍ତୁ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ବି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ କାନୀନ ଭାବେ ପରିଚିତ। କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଏକ ସହଧର୍ମିଣୀ ମଧୁରୀ ଥିଲେ। ମଧୁରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦ୍ୱୟଙ୍କ କୃପାରେ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ନାମକ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ରୂପେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଢ଼ିଧର୍ମ ନାମକ କରୂଷ ରାଜା ଶ୍ରୁତଦେବାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରୁତଦେବାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦନ୍ତବକ୍ର ନାମକ ଏକ ମହାସୁର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜ୍ଞୀ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ କେକୟ ରାଜା ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କରେ ସନ୍ତର୍ଦ୍ଦନ ଆଦି ପାଞ୍ଚ କେକୟପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାଜାଧିଦେବୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶ୍ରୁତଶ୍ରବାଙ୍କୁ ଚେଦିର ରାଜା ଦମଘୋଷ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁପାଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଶିଶୁପାଳ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଦୈତ୍ୟମହାନ୍ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଥମ ଦୈତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶସ୍ତ। ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ନରସିଂହ ରୂପେ ଅବତାର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତି, ବୀର୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଦଶାନନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଅନେକ ଯୁଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ପ୍ରଭୁ ରାଘବ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ସେ ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ପୁନଃ ସେ ଚେଦିର ରାଜା ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଭୁ ପୁଣ୍ଡରୀକନୟନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶତ୍ରୁତା ପାଳନ କଲେ, ଯିଏ ଭୂଭାର ହରଣ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ନିଜ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ, ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପରମାତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ପ୍ରଭୁ ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଚାହିଲେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଦିଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ପଦବୀ ଲାଭ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ତାହା ଦିଅନ୍ତି। ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଭଗବନ୍, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ରାବଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇ ବି ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଭୋଗ ଲାଭ କରିପାରିନଥିଲେ, ତାହା ଉପଭୋଗ କଲେ। ତଥାପି, ସେହି ସମୟରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ସେ କିପରି ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ହରି ସହ ନିତ୍ୟ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ? ମୋତେ ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।" ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ: "ଦୈତ୍ୟପତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ନରସିଂହ ରୂପେ ଅବତାର ନେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା ନାହିଁ ଯେ, ଏହିଁ ବିଷ୍ଣୁ। ସେ ଭାବିଲେ, ‘ଏହି ସତ୍ତା ବିପୁଳ ପୁଣ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ।’ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ନ ଥିଲା; ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦଶାନନ ଭାବେ ତିନି ଲୋକର ଭୋଗ ଓ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ବିଲୟ ହେଲା ନାହିଁ। ଦଶାନନ ଭାବରେ ସେ ଜାନକୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦଶରଥପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ସେ ମାନବ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ନ ହେଲା। ଏହିପରି, ଅବିନାଶୀଙ୍କ ହସ୍ତରେ ପତିତ ହେବାର ଫଳରେ ସେ ପୁନଃ ବିଶ୍ୱପ୍ରଶଂସିତ ଚେଦିର ରାଜବଂଶରେ ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ଅବାଧ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏଠାରେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣର କାରଣ ହେଲେ। ଅନେକ ଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ନିନ୍ଦା ଓ ଧମକ ଦେଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚାଲିଥିଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ, ନୀଳପଦ୍ମ ନୟନ, ପୀତାମ୍ବର, ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, ହାର, ବ୍ରାସ୍ଲେଟ ଓ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ରୂପ ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ମନରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ଚଲିବା, ଖାଇବା, ସ୍ନାନ, ବସିବା, ଶୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ନିନ୍ଦା କଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ରର ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୃଷ୍ଟି ଅକ୍ଷୟ, ଦୋଷରହିତ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବଧ କରାଯିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା ଓ ସେ ପ୍ରଭୁ ସହ ବିଲୟ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଗୌରବ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଅପରାଧ ବୋଧରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ପାଇନାହାନ୍ତି, ସେହି ଫଳ ଦିଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଯଦି ଭକ୍ତି ସହ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ କେତେ ଅଧିକ! ଏହିପରି ଅନନ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ବସୁଦେବ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ, ଅନେକ ଭାର୍ୟା ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ହେଲେ ଦେବକୀ, ରୋହିଣୀ, ମଦିରା, ଭଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି (ବସୁଦେବ) ବଳଭଦ୍ର, ଷଠ, ସାରଣ, ଦୁର୍ମଦ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ। ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ରେବତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ବିଷଠ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ ଲାଭ କରିଥିଲେ।