ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶାବଳୀର ଗାଥା ଏପରି: ଏକ ସମୟରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କିଛି ପୁଅ ଥିଲେ—କୃତବର୍ମା, ଶତଧନ୍ବନ, ଦୌଆର୍ହ, ଦେବଗର୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଏହି ଦେବଗର୍ଭଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶୂର। ଶୂରଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ ମାରୀଷା। ଏହି ମାରୀଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶୂର ଦଶ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବସୁଦେବ ଓ ଊର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ବସୁଦେବ ଏହି ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଡିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ "ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି" ବୋଲି ନାମ ଦିଆଯାଇଲା। ବସୁଦେବଙ୍କ ନଉ ଭାଇ ଥିଲେ—ଦେବଭାଗ, ଦେବଶ୍ରବା, ଅଷ୍ଟକ, କକୁଦ, ଚକ୍ରବତ, ସଧାରକ, ସୃଞ୍ଜୟ, ଶ୍ୟାମ ଓ ଶମିକଗଞ୍ଜୂଷ। ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ପାଞ୍ଚ ଭଉଣୀ ଥିଲେ—ପୃଥା, ଶୃତଦେବା, ଶୃତକୀର୍ତ୍ତି, ଶୃତଶ୍ରବା ଓ ରାଜାଧିଦେବୀ। ଶୂରଙ୍କ ଏକ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କୁନ୍ତିର। ସେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ଶୂର ତାଙ୍କର ଝିଅ ପୃଥାଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଦାନ କଲେ। ପଣ୍ଡୁର ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପୃଥାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମିଲେ। ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥାଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ କାନୀନ କୁହାଯାଏ। ପୃଥାଙ୍କ ଏକ ସହପତ୍ନୀ ମାଦ୍ରୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୃତଦେବାଙ୍କ ବିବାହ କରୁଷ ରାଜା ବୃଦ୍ଧଧର୍ମ କଲେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ବଡ଼ ଅସୁର ଦନ୍ତବକ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଶୃତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ବିବାହ କେକୟ ରାଜା କଲେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସନ୍ତର୍ଦନ ଆଦି ପାଞ୍ଚ କେକୟ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ରାଜାଧିଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅବନ୍ତି ରାଜପୁତ୍ର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୃତଶ୍ରବାଙ୍କ ବିବାହ ଚେଦି ରାଜା ଦମଘୋଷ କଲେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁପାଳ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଶିଶୁପାଳ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବଳଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ନରସିଂହ ରୂପେ ଅବତାର ନେଇ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପୁଣି ସେ ଅପାର ଶକ୍ତି, ବୀର୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରି ତିନି ଲୋକ ନାୟକ ଦଶାନନ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଦଶାନନ ରୂପରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପ୍ରଭୁ ରାଘବଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଆର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଲାଗିଲା। ପୁଣି ସେ ଦମଘୋଷ ଓ ଶୃତଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶତ୍ରୁତା ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ ପୁଣ୍ଡରୀକନୟନ ଭାବେ ଭୂଭାର ହରଣ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପରମାତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଭଗବାନ୍ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଯାହା ଚାହିଁଥାଏ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଦଶା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଳକ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ରାବଣ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଭୋଗ ପାଇନଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ଉପଭୋଗ କଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣ ମିଳିଲାନି; କିପରି ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ହରିଙ୍କ ସହ ସନାତନ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଶ୍ରୀ ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଦୈତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ନରସିଂହ ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏଠାରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ମନରେ ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ଅଟେ ବୋଲି ଭାବ ଆସିଲାନି। ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ପ୍ରାଣୀ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।' ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଦଶାନନ ଭାବେ ସେ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥିତି ପାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ଷୟ ଅକ୍ଷୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ମନ ଲୟ ହେଲାନି। ଏହିପରି, ଦଶାନନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜାନକୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ମାନବୀୟ ଭାବନାରେ ଆବୃତ ରହିଲା, ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ହେଲାନି। ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହସ୍ତରେ ପତିତ ହେବାର ଫଳରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ଚେଦି ବଂଶରେ ଶିଶୁପାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ ଓ ଅବିରୋଧ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ।