ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପାଦେଶ ଏବଂ ଆଚରଣର କଥା ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛି । ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରେ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଯିଏ ସମୟୋଚିତ, ଉପକାରକ ଓ ମଧୁର କଥା କହେ, ଆପଣ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ନମ୍ର, ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ବୟସ୍କଙ୍କ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ । ଏଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅସମୟରେ ବଜ୍ରପାତ, ପର୍ବ, ଅଶୁଚି, ଗ୍ରହଣ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅସୁବିଧା ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ । ଯିଏ କ୍ରୁଧ୍ଧକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରହିତ, ଭୟଭୀତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥାଏ, ସେଠି ପାଇଁ ସ୍ଵର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ପୁରସ୍କାର । ବର୍ଷା ବା ଧୂପରେ ଛତା, ରାତି ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଲଠି, ଶରୀରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସଦା ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ । ଜ୍ଞାନୀ ଅପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ବାମ କିମ୍ବା ଦୂରକୁ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକ ଯୋକର ଦୂରିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ । ଯିଏ ସ୍ଵନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି ଦୋଷର କାରଣରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂରେଇ ରହେ, ସେ କଦାଚିତ୍ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ବା କାମର କ୍ଷୟ ଦେଖିନଥାଏ । ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଶିକ୍ଷିତ ଓ ନୀତିଶୀଳ ଜ୍ଞାନୀ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପରିଷ୍କୃତ ନ ହୁଏ; କ୍ରୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୃଦୁ କଥା କହେ, ମିତ୍ରତା ଭରା ହୃଦୟ ରଖେ, ମୋକ୍ଷ ତାଙ୍କ ହାତରେ ରହେ । ଯେଉଁମାନେ ରାଗ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରରେ ଅବିଚଳିତ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଟିକି ରହିଛି । ଏହିପରି ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀ ସେଇ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ ଯାହା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସତ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ତେବେ ଚୁପ୍ ରହିବା ଉଚିତ । ଯଦି କିଛି ମଧୁର କଥା ଉପକାରକ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ଜାଣି, ଏହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ସ୍ଥିତିରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରକ କଥା କହିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ । ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ, କ୍ରିୟା, ଚିନ୍ତା ଓ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଧାର୍ମିକ ଆଚରଣ ପରେ, ଔର୍ବ ଋଷି କହିଲେ— ଯେବେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେବେ ବାପା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନହାଏ; ଏହି ସମୟରେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଯବ ନେଇ, ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, କିମ୍ବା ନିଜ ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଶୁଭ ଅବସରରେ କରିବା ଉଚିତ । ପୁଅ କିମ୍ବା ଝିଅଙ୍କ ବିବାହ, ନୂତନ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ, ନାମକରଣ, ପ୍ରଥମ କେଶ କଟିବା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଚିରା ଓ ପ୍ରଥମ ଦର୍ଶନ ଦିନରେ, ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟା କିପରି କରିବା ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ଶୁଣ । ମୃତଦେହକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇ, ଗ୍ରାମ ବାହାରେ ଦାହ କରିବା ପରେ, ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଖି, ‘ଏହି ମୃତକ ପାଇଁ’ ବୋଲି ଜଳ ଦେଇବା ଉଚିତ । ତା’ପରେ ତାରା ଦେଖି, ଗାଏଁ ସହିତ ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଘାସର ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୁଇ ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରତିଦିନ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦିନରେ ମାଂସ ବିନା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଦିନରେ ଯଦି ଭୂକ୍ ରହିଯାଏ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବ; ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଭୋଜନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ପ୍ରଥମ, ତୃତୀୟ, ସପ୍ତମ ଓ ନବମ ଦିନରେ, ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ବାହାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିଳ ମିଶାଯିଥିବା ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ । ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପରେ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ଅନୁମୋଦିତ । ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ଅଧିକାରୀ, ସେମାନେ ସମାନ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗରାଗ, ଫୁଲ ଓ ଏପରି ଉପଭୋଗ ବ୍ୟତୀତ । ସମାନ କୁଳରେ ଶଯ୍ୟା, ବସିବା ଓ ଭୋଜନ ଅନୁମୋଦିତ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ ପରେ ନାରୀ ସହିତ ସଂଯୋଗ ନ ହେବା ଉଚିତ । ଶିଶୁ, ବିଦେଶୀ, ପତିତ ବା ମୁନିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ, ବା ଜଳ, ଅଗ୍ନି ବା ଫାସି ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ, ଶୁଚିତା ତୁରନ୍ତ ବା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ହୁଏ । ଜେଉଁଠି ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଘରେ ଭୋଜନ ନ କରିବେ; ଦାନ, ଦାନ ନେବା, ହୋମ, ପାଠ ନିଷିଦ୍ଧ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଏହି ଅଶୁଚିତା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧମାସ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ରହିଥାଏ । ଚାହିଲେ, ଶେଷ ଦିନ ଅସମ୍ବନ୍ଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇପାରିବେ; ଦର୍ଭା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଜଳ, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଦଣ୍ଡ— ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରି ସମାପ୍ତିରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗ ଏହି ବସ୍ତୁ ଛୁଇଁବେ । ଏହା ପରେ, ସ୍ୱଯ଼ କୁଳ ଅନୁଯାୟୀ ନିଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ମୃତ୍ୟୁ ଦିନ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ନିମନ୍ତ୍ରଣ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା ବିନା, କେବଳ ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ହୁଏ । ଏଠାରେ ଏକ ଜଳ ଓ ଏକ ଉପବୀତ ଦିଆଯିବ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ପିତୃ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ । ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଚାରିବେ— ‘ଯାହାର ପୁଅ ନାହିଁ ସେ ପାଇଁ ଏହି କ୍ରିୟା ଅକ୍ଷୟ କି?’— ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି ସମାପ୍ତି କରିବେ । ଏହି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ।