ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର ଅଦ୍ଭୁତ ଗଳ୍ପ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣି ଆଠ ମାପ ସୁନା ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିଲା। ଏହି ମଣିର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମୃଗ, ଅଗ୍ନି, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆପଦାର ଭୟ ଥିଲା ନାହିଁ। ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ମଣି ପାଇଁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ମନେ କଲେ ଯେ ଏହି ମଣି ରାଜା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ତଥାପି ସେ ନିଜେ ସକ୍ଷମ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଣି ନେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସମ୍ପର୍କ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟ ଥିଲା। ସତ୍ରାଜିତ ଜାଣିଲେ ଯେ ଅଚ୍ୟୁତ ମଣି ଚାହିଁବେ, ତେଣୁ ଲୋଭରେ ଏହି ମଣି ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ମଣି ଶୁଧ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ ଧନ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଉଥାଏ, ଅଶୁଧ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ପ୍ରସେନ ଜାଣିଥିଲେ ନାହିଁ। ସେ ମଣିଟି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି କୁହୁଡ଼ିଆରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ଏକ ସିଂହ ମାରିଦେଲା। ସିଂହ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରି, ମଣିଟି ମୁହଁରେ ନେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭାଲୁକାର ମହାପ୍ରଭୁ ଜାମ୍ବବତ୍ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ମଣିଟି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁକୁମାର ପାଇଁ ଖେଳନା ଭାବେ ଏହାକୁ ଦେଲେ। ପ୍ରସେନ ଫେରି ଆସିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖି ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଚୁପଚାପ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, “କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମଣି ଆଶା କରିଥିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହାକୁ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର।” ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଅପବାଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସେନା ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜରେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷତା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, ଏବଂ ସିଂହର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏବେ ସିଂହକୁ ଭାଲୁକା ପ୍ରଭୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଛୋଟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ମାରିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ମଣି ପାଇଁ ଭାବି, ଭାଲୁକାର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଏକ ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସେନାକୁ ରଖି, ନିଜେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୁହା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ଦାୟି ଛୁଆ ସୁକୁମାରକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା କଥା ଶୁଣିଲେ: “ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଲା, ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାରିଲେ, ଦୁଃଖ କରିବିନାହିଁ, ସୁକୁମାର, ଏହି ତୁମ ସ୍ୟାମନ୍ତକ।” ଏହା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିଟି ସୁକୁମାର ପାଇଁ ଖେଳନା ଭାବେ ଦାୟିଙ୍କ ହାତରେ ଆଛି। ଅପରିଚିତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଉପରେ, ଦାୟି ଚିତ୍କାର କଲେ, “ବଞ୍ଚାଅ! ବଞ୍ଚାଅ!” ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଆବାଜ ଶୁଣି ଜାମ୍ବବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଆସିଲେ। ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ଏହା ଏକୋଇଶି ଦିନ ଚାଲିଲା। ଏଠାରେ ଯାଦବ ସେନା ସାତ-ଆଠ ଦିନ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, କୃଷ୍ଣ ଫେରିବେ ବୋଲି। ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭାବିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ମଧୁସୂଦନ ଏହି ଗୁହାରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ନାହିଁଲେ ଏତେ ଦିନ ଶତ୍ରୁ ଜିତିବା ପରେ କିପରି ଫେରିବେ ନାହିଁ?” ଏଭାବେ ନିଷ୍କର୍ଷ କରି ସେମାନେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏପଟେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଲା। ଅନ୍ୟପଟେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଦୃଢ଼ ମୁଷ୍ଟିର ଘାତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଆଘାତରେ ଦେହ ଦିନକୁ ଦିନ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିଲା, ଖାଦ୍ୟ ନ ମିଳିବାରୁ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଲେ। ଶେଷରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହେଇ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ଦେବ, ଆସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମାନବ, ପଶୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି କିପରି ଜିତିପାରିବେ? ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ରାମ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶରଣ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତାର ହେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ ଛୁଇଁ ଦୟା ଦେଖାଇ, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କଲେ। ପୁନଃ ଶିର ନମାଇ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯିଏ ଘରକୁ ଫେରିଥିଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହା ସହ ମୂଲ୍ୟବାନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ମଧ୍ୟ ଶିର ନମାଇ ଦେଇଦେଲେ। ଏତେ ଅନୁଗତ ହୋଇ ଦେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଣି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷତା ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ମଣି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ। ଦ୍ୱାରକାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅତିଆନନ୍ଦ ହୋଇ, ପୁନଃ ଯୁବା ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ଯାଦବ ଓ ମହିଳାମାନେ “ଧନ୍ୟ, ଧନ୍ୟ!” ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଯାଦବ ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଲେ। ସେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରାଜିତକୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ଓ ଅପବାଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭୁଲ୍ ଅପବାଦ ଦେଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଅକୃର, କୃତବର୍ମା, ଶତଧନ୍ବନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ହାତ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଳ୍ପ।