ସତ୍ରାଜିତ୍ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରେ ଶୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କର ଦେହ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା, ଅଳ୍ପ ସୁନାଳି ଆଖି। ସତ୍ରାଜିତ୍ ଶୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶିରୋନମ୍ର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ଶୂର୍ଯ୍ୟ, ହଜାର କିରଣର ନାଥ, ସତ୍ରାଜିତ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର।” ସତ୍ରାଜିତ୍ ସେଇ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିଟି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ଶୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଏହି ମଣିଟି ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଆକାଶୀୟ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ। ସତ୍ରାଜିତ୍ ମଣିଟି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଉଁଠାରେ ସେ ଏପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦୀପ୍ତିରେ ଦେଖାଗଲେ ଯେ, ଚାରିପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ଵଳମାନ ହେଉଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିରୋନମ୍ର ହେଇ କହିଲେ, “ଏ ନିଶ୍ଚିତ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷୋत्तମ, ମାନବ ରୂପରେ ଧରାର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏ ନିଶ୍ଚିତ ଶୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ତେବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଏ ଶୂର୍ଯ୍ୟନୁହେଁ; ଏହା ସତ୍ରାଜିତ୍, ଯିଏ ଶୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ମହାମଣି ପିନ୍ଧି ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତେଣୁ, ଭୟ ବିନା ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ”—ଏପରି କହିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ୍ ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନିଜ ଗୃହରେ ରଖିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସେଇ ମଣି ଆଠ ମାପ ସୁନା ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିଲା। ଏହି ମଣିର ଶକ୍ତିରେ, ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ କେବେ କୃଷ୍ଣ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ଅଗ୍ନି, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁର୍ଘଟନାର ଭୟ ଥିଲାନି। ଏଠି ଅଚ୍ୟୁତ (କୃଷ୍ଣ) ମଧ୍ୟ ଏଇ ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ରାଜା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାହିଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାନ୍ଧବତା ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଅଭିଯୋଗର ଭୟରେ ନେଲେ ନାହିଁ। ସତ୍ରାଜିତ୍ ବୁଝିଲେ ଯେ, ଅଚ୍ୟୁତ ମଣିଟି ଚାହିଁବେ, ତେଣୁ ଲୋଭରେ ଏହି ମଣିକୁ ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଶୁଭ୍ର ଚିତ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଠାରେ ଥିଲେ ସୁନା ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଉଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ଥିଲେ, ତାହା ଧାରକଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଅଜଣା ଥିବା ପ୍ରସେନ, ମଣିଟି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା। ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ନିର୍ମଳ ମଣିଟି ମୁହଁରେ ଧରି ଚାଲିଯାଉଥିଲା, ଏହି ସମୟରେ ଭଲୁକାନାଥ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଦେଖି, ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ମଣିଟି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ମଣିକୁ ସୁକୁମାର ନାମକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଖେଳନା ଭାବେ ରଖିଲେ। ଏଠି, ପ୍ରସେନ ଫେରି ନାସି, ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, “କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମଣିର ଲୋଭ କରିଥିବେ, ଏହି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ।” ପ୍ରଭୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସେନା ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତଦେହ ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସିଂହର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି, ନିଜ ଉପରୁ ଅଭିଯୋଗ ଦୂର କଲେ ଏବଂ ସିଂହର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରିଲେ। ଏହିପରି ଦେଖିଲେ, ଏକ ଛୋଟ ଥାଉରେ ଭଲୁକାନାଥ ଜାମ୍ବବାନ୍ ସିଂହକୁ ମାରିଛନ୍ତି। ମଣି ପ୍ରତି ମନେ ରଖି, ଭଲୁକାର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରିଲେ। ପାହାଡ଼ର ଏକ ଢାଳାଣିରେ, ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସେନାକୁ ରଖି, କୃଷ୍ଣ ଏକାକି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି, ସେ ଏକ ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ଶିଶୁ ସୁକୁମାରକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା କଥା ଶୁଣିଲେ—“ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଲା; ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାରିଲେ; କନ୍ଦିନାହଁ, ସୁକୁମାର, ଏହା ତୋର ସ୍ୟାମନ୍ତକ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଭିତରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଧାତ୍ରୀ ହାତରେ ଖେଳନା ଭାବରେ ରଖା ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ଅପୂର୍ବ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଣି ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଧାତ୍ରୀ ଚିତ୍କାର କଲେ—“ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!” ଏହି ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଜାମ୍ବବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ପହଞ୍ଚିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଦୁଇଜଣ ରୋଷରେ ଜଳି, ଏକ ଆଠାଇଶି ଦିନ ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ଯାଦବ ସେନା ସାତ-ଆଠ ଦିନ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। କୃଷ୍ଣ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଭାବିଲେ—“ନିଶ୍ଚିତ ମଧୁସୂଦନ ଏହି ଗୁହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ନହେଲେ, ଏତେ ଦିନ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇ ଫେରି ଆସିବେ କିପରି?” ଏଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେମାନେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କଲେ। ଏଉଁଠି, କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ବିପୁଳ ପ୍ରହାରରେ ଦେହ ଦୁଃଖିତ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଶକ୍ତି ହାରିଲେ। ଶେଷେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଶିରୋନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ—“ଦେବତା, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମାନବ, ପଶୁ, କିମ୍ବା ମାନବ ତତ୍ତ୍ୱର ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ଆମେ କିପରି? ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ଆମ ପ୍ରଭୁ ରାମା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ।” ଏପରି ସ୍ନେହ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତାପରେ ଭଲୁକାନାଥଙ୍କୁ ହାତ ଦେଇ, ସ୍ନେହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କଲେ। ଏପରି ଶିରୋନମ୍ର ହୋଇ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ଯିଏ ଘରକୁ ଫେରିଥିଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ।