କ୍ରଥାଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଜଣେ ପୁଅ ଝିଅ ମାନେ କୁନ୍ତି ଥିଲେ। କୁନ୍ତିଠୁ ଦୃଷ୍ଟି, ଦୃଷ୍ଟିଠୁ ନିଧୃତି, ନିଧୃତିଠୁ ଦଶାର୍ହ, ତାଠୁ ବ୍ୟୋମ, ବ୍ୟୋମଠୁ ଜିମୂତ, ତାଠୁ ବିକୃତି, ବିଭରଥ, ତାଠୁ ନବରଥ, ତାଠୁ ଦଶରଥ, ତାଠୁ ଶକୁନି, ଶକୁନିଙ୍କ ପୁଅ କରମ୍ଭି, ଏବଂ କରମ୍ଭିଠୁ ଦେବରତ। ଦେବରତଠୁ ଦେବକ୍ଷତ୍ର, ଦେବକ୍ଷତ୍ରଠୁ ମଧୁ, ମଧୁଠୁ କୁମାରବଂଶ, କୁମାରବଂଶଠୁ ଅନୁ, ଅନୁଠୁ ପୃମିତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ନାଥ ଥିଲେ। ପୃମିତ୍ରଠୁ ଅଂଶୁ, ଅଂଶୁଠୁ ସାତ୍ୱତ। ସାତ୍ୱତଠୁ ସାତ୍ୱତମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପରାଶର ମୁନି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ—ସାତ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭଜିନ, ଭଜମାନ, ଦିବ୍ୟ, ଅନ୍ଧକ, ଦେବୃଦ୍ଧ, ମହାଭୋଜ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣି—ଏମାନେ ସାତ୍ୱତମାନେ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଭଜମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନିମି, କ୍ରିକଣ, ବୃଷ୍ଣି; ଦୁଇ ମାଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଆଉ ତିନି ପୁଅ—ଶତଜିତ, ସହସ୍ରଜିତ, ଅୟୁତଜିତ। ଦେବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ବଭ୍ରୁ ଥିଲେ। ବଭ୍ରୁ ଓ ଦେବୃଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପ୍ରଚଳିତ—'ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା ଓ ନିକଟରୁ ଦେଖିବା ପରି, ବଭ୍ରୁ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବୃଦ୍ଧ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।' ବଭ୍ରୁ ଓ ଦେବୃଦ୍ଧଠୁ ଛଉଷଠି ହଜାର ଆଠ ଜଣ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ମହାଭୋଜ ଅତି ଧର୍ମିକ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ମାର୍ତିକବରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୋଜମାନେ ମାର୍ତିକବରା ନଗରରେ ବସିଥିଲେ। ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ସୁମିତ୍ର ଓ ଯୁଧାଜିତ। ପରେ ଅନମିତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଠୁ ନିଘ୍ନ। ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରସେନ ଓ ସତ୍ରାଜିତ। ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ସହ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ମିତ୍ର ହେଲେ। ଏକ ଦିନ ସତ୍ରାଜିତ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଧ୍ୟାନ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଦୂରରୁ ଦେଖିଥିବା ପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସତ୍ରାଜିତ କହିଲେ—'ମୁଁ ଆକାଶରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ଦଳ ପରି ଦେଖିଥିଲି, ଏବେ ଆପଣ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛନ୍ତି, ତଥାପି କୌଣସି ବିଶେଷ କୃପା ଦେଖିପାରୁନି।' ଏହାକୁ ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ 'ସ୍ୟାମନ୍ତକ' ଉତାରି ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ। ତାଠୁ ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର, ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତାର, ହଳକା ପିତଳ ଆଖିରେ ଦେଖିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ନମସ୍କାର କରିଲେ, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହଜାର କିରଣର ମହାଦେବ, କହିଲେ—'ମୋଠୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।' ସତ୍ରାଜିତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରତ୍ନ ଚାହିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏହା ଦେଇ, ଆତ୍ମ ଲୋକକୁ ଯାଇପାରିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରତ୍ନ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ମାନବ ରୂପରେ ଅବତରିଛନ୍ତି,' ବୋଲି ନମସ୍କାର କଲେ। ତେବେ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।' ପ୍ରଭୁ ଉତ୍ତର କଲେ—'ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ସତ୍ରାଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରତ୍ନ ପିନ୍ଧି ଆସିଛନ୍ତି।' 'ଏହିଠାରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖ,' ବୋଲି ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରତ୍ନ ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ରତ୍ନ ଆଠ ମାପ ଶୁଣା ଦେଇଥିଲା। ଏହାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଜନ୍ତୁ ଆକ୍ରମଣ, ଅଗ୍ନି, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଆଦି ଆପଦ ହେଉନଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନ କ୍ରଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ ସମ୍ପର୍କ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ ନେଲେନି। ସତ୍ରାଜିତ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ କ୍ରଷ୍ଣ ଏହି ରତ୍ନ ଚାହିବେ, ତେଣୁ ଲୋଭରେ ଏହି ରତ୍ନ ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ରତ୍ନ ଶୁଧ୍ଧ ମନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ନିକଟେ ରହିଲେ ଶୁଣା ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ରହିଲେ ଅନର୍ଥ ଆଣିଥାଏ। ଏହି ଦାନ୍ତିକଥା ଅଜାଣି, ପ୍ରସେନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଘୋଡା ଚଢି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡାକୁ ମାରିଦେଲା। ସିଂହ ଏହି ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନଟି ମୁହଁରେ ନେଇ ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଏବେ ଜାମ୍ବବନ୍, ଭାଲୁଆ ରାଜା, ଦେଖି ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ। ଜାମ୍ବବନ୍ ଏହି ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନ ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏହି ରତ୍ନଟିକୁ ଶିଶୁ ସୁକୁମାର ପାଇଁ ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଇଦେଲେ। ପ୍ରସେନ ଫେରିଲେନି, ଯଦୁମାନେ ଆପସରେ ଚୁପ୍ଚାପ କହିଲେ—'କ୍ରଷ୍ଣ ଏହି ରତ୍ନର ଲୋଭ କରିଥିବେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ତାଙ୍କ କର୍ମ; ଏହି ଘଟଣାରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଅଛି।